Kolumne

Crnogorska crkva – pravo vlasništva

Čedomir Bogićević

Piše

dr Čedomir Bogićević

Sve do Milanskog edikta 313. godine, hrišćanska duhovna kultura nije priznavala crkvi svojstvo vlasničkog titulara, zbog činjenice da crkve kao eshatološke i eklesijastičke zajednice, po prirodi svoga bića, nijesu mogle biti pravna lica – organizovana zajednica sa svojstvom jurističkog lica sa poslovnom sposobnošću sticanja, mijenjanja i prestanka imovinskih prava.

Crkve su duhovne zajednice, koje imaju moralno-humanističku zadaću da od čovjeka učine bolje ljudsko biće, u smislu čovječnosti, jednakosti i pravde, u okviru samog bitka zemaljskog imperijuma. Na teritoriji današnje Crne Gore, u doba rimske provincije Prevalitane, a potom crnogorske države Duklje (1042.) bilo je više Benediktianskih manastirskih katoličkih zajednica – samostana, kao i velikih skriptorija, koji su služili kulturi i umjetnosti, a ne predrasudama i zabludama. Tek od XIII vijeka grade se pravoslavni hramovi, ali ne sa vlasničko-imovinskim pravima ličnih imaonika, nego kao opštenarodna imovina koja služi vjersko-dugovnim potrebama svih ljudi, a njihovi graditelji i darodavci su samo bili ktitori, dobrotovori ili priložnici. Ambicija srednjovjekovne crkve da ima imovinsko-finansijsko i privredno bogastvo, rezultat je nastojanja da one uspostave faktičku vlast nad državom, jer su crkve političke organizacije.

Hrišćanska crkva nastala je u jednoj velikoj socijalnoj revoluciji početkom i vijeka nove ere i imala je humanističku ulogu u uspostavljanju ideje jednakosti među ljudima. Crnogorski narod i crnogorska crkva uz državnu pomoć Crnogorskog Senata i “milostive pripomoći” crnogorskog Knjaza gospodara Nikole I, u vremenskom periodu 1860-1910. podigli su 163 novih hramova, dok je obnovljeno 112 hramova. U istom periodu podignuta su dva manastira i obnovljeno 12. mjesta, imena i godine podignutih i obnovljenih hramova u ovom periodu navedeni su u ķnjizi Pedeset godina na prestolu Crne Gore 1860-1910 (Ministarski savjet, Cetinje, 1910., reprint Podgorica, 1998.).

Svi vjerski objekti u Crnoj Gori od ustanovljenja crnogorske autokefalne crkve od strane Gospodara Ivana Crnojevića 1465. bila su vlasništvo sela, bratstava i plemena. Od 1868.  čuvenom Financijalnom reformom Crnogorskog Senata kojom je upravljao Financijalni odbor na čelu sa vojvodom i senatorom Đurom Cerovićem (sinom Ban-vojvode i senatora Novice Cerovića) svi vjerski objekti crnogorske crkve postali su državno vlasništvo, a na korišćenje su povjereni eparhijama crnogorske crkve pod državnim nadzorom, odobrenjima i
dozvolama. Zakonom o parohijskom sveštenstvu iz 1908. sveštenički bir zamjenjuje se prirezom u novcu, a sve skupljeno u državnu miriju (kasu, blagajnu), odakle su isplaćivane plate sveštenstvu – pravoslavnom i inovjernom, kojima je utvrđeno pravo na penziju od strane crnogorske države, isplaćivane iz državne blagajne.

Crnogorska crkva je autohtono i hrišćanski ekumenistička zajednica u okviru koje se još za vladike Mardarija Kornećanina (XVII vijek) javila ideja o hrišćanskoj uniji – jedinstvenoj zajednici katolika i pravoslavnih. Crnogorska crkva je okrenuta čovjeku. Ona je slobodarska crkva. Ona je zajednica ljudskog dostojanstva. Crkve su samo običajno-moralne ustanove, a njeni hramovi mjesta za donošenje najvažnijih društvenih odluka na opšte-narodnim zborovima. Crnogorska crkva nije mistika ni dogmatika, ona ne robuje predrasudama i praznovjerju. Ona smatra da Bog preko svog demijurga počiva u duhu čovjekovom, pa je ona prije Spinoze, srednjevjekovnog teozofa, proglasila načelo: Čovjek je Čovjeku Bog (Homo homini deum).

Crnogorska crkva poručuje Dekalog – deset Božjih zapovjesti, služi za moralnu kontrolu ljudskih postupaka na Zemlji. Srce je hram Božiji. Bog živi u ljudskom srcu, a ne u mantijama i kamenim zidovima hrama. Služba Bogu je služba ljudskog srca. Bog je vjera u čovjeka i služi ostvarenju ljudskih ciljeva, kao duhovna snaga kojom se stiče pregnuće u osvajanju slobode, ljudske čovječnosti i hrabrosti, stremeći ideji prava kao ideji pravde, jer bez pravde ljudsko društvo naliči na razbojničku družinu. Otuda svi vjerski objekti svih religioznih konfesija u Crnoj Gori su opštenarodna imovina, a ne imovina vjerskih zajednica, pa prema stanju sadašnje civilizacije i jurističke kulture, oni treba da su državna svojina, pošto opštenarodnog vlasništva nema u postojećoj kulturi čovječanstva, a postojala je u najstarijim periodima ljudskih zajednica.

Ovakvo svojinsko-pravno stanje nad imovinsko-pravnim režimom vjerskih objekata ostalo je do 01.12.1918. Imalac se, u narodnom jeziku, zove svak ko ima nešto u imovini svojoj, a imaonik je ne samo onaj koji nešto ima, nego i svaki čovjek i ustanova, kojima se priznaje pravo imati sopstvenu imovinu (Opšti imovinski zakonik za Knjaževinu Crnu Goru, 1888. član 801). Imaonici su pravoslavne crkve, manastiri i druge crkvene ustanove kojima tu osobitost priznaje crkvena vlast, a ono nije u opreci sa državnim zakonima (OIZ, član 716). Uprava nad crkvenim dobrima biva po njihovom ustavu i njihovoj Vlasti, ako nijesu u opreci sa državnim zakonima (OIZ, član 718). Temeljni strukturni element svojinsko-pravnog režima vjerskih, pravoslavnih, crkvenih nepokretnih dobara, po kome se pravo svojine (proprium)s
ne može razlučivati od njegovog unutrašnjeg svojstva – prava raspolaganja, ius abutendi, koje je pored prava korišćenja – ius utendi, i prava plodouživanja – ius fruendi, strukturno svojstvo prava vlasništva, pa bez slobodnog prava raspolaganja nema se prava sopstvenosti, odnosno vlasničkog – svojinskog prava, pa ona druga dva svojstva koja čine strukturno svojstvo subjektivnog prava na svojinu – korišćenje i plodouživanje čine samo stvarno-pravna ovlašćenja, koja im sama po sebi ne daju vlasničko pravo.

Ta odredba u Opštem imovinskom zakoniku glasi: Nepokretna dobra pravoslavnih crkava i manastira ne mogu se nikako prodavati ili inače ustupati bez naročita dopuštenja Državne Vlasti (čl. 719). Prema Ustavu pravoslavnih konsistorija u Knjaževini Crnoj Gori (1/14, januar 1904.) nepokretna dobra crkvena ne mogu se prodavati, zamjenjivati ili inače ustupati. Posljednja riječ o ovakvim stvarima pripada Knj. Državnoj Vlasti (čl.109). Takva vrsta nepokretnih crkvenih dobara, kao opšte crkvene imovine, pripada crkvi (uopšte, ili parohijskoj), ako je ona dobijena darovštinom, nasljedstvom, zavještajem ili na drugi zakonit način, a čine je: nepokretne stvari, pokretne stvari, zaklade i novci (čl.99-100 navedenog Ustava). Ovaj najviši pravni akt crnogorske crkve uređuje pitanje uprave crkveno-opštinske imovine i tijela koje vrši takvu upravu. Dakle, i ovaj akt upućuje na pravnu prirodu nepokretnih crkvenih dobara kojima crkva ne može raspolagati bez akta državne vlasti, a to znači da bez tog svojstva nema svojinskog prava, nego samo stvarno-pravnih ovlašćenja korišćenja i plodouživnja.

Prema tome, nije u pitanju ograničenje prava vlasništva, jer tog prava bez kumulativnog postojanja sva tri strukturna elementa vlasništva, nema. Isključivo egzistira pravo crkve na korišćenje i plodouživanje nepokretnih imovinskih dobara.

Dakle, crnogorska crkva prihvata, još 1868., ideje velike i slavne Francuska revolucije, o stavljanju vjerskih objekata pod svoj dominium, iako je još od 1465. ona de facto prihvatila takvu duhovnu i kulturološku misiju i ulogu, jer hramovi nijesu imali svojstvo jurističkog lica,
što je i potvrđeno u zakonodavnim reformama Crnogorskog Senata 1868. Ovo je sasvim bilo, do kraja, nepoznato, u smislu crkvenog imovinskog prava, kreatorima Opšteg imovinskog zakonika i Ustava pravoslavnih konsistorija, ali su oni ipak isključili vlasničko pravo crkvi na temelju imperijuma državne vlasti, dajući joj samo possesio – državinska prava koriščenja i plodouživanja, dok se kroz akt državne vlasti, putem odobrenja, dozvole i saglasnosti, za prodaju, razmjenu i zamjenu, stiče vlasničko pravo ujedinjenjem tri subjektivna prava u aktu državnog imperijuma – preko prava raspolaganja, kojim se supstituišu korišćenje i plodouživanje u dinamiku pravnog odnosa – obligaciju, koji je do tog čina statika pravnih odnosa.

Zbog toga je suprotno prirodi crnogorske crkve ono što je današnja Mitropolija crnogorsko-primorska SPC, privredno-ekonomska korporacija za sticanje finansijskog i imovinskog kapitala. Pa i kada je sagrađen hram Manastir Morača 1252., to je hram Zetskog (Crnogorskog) naroda, jer je loza Vukana Nemanjića, najstarijeg sina Stefana Nemanje, formirala dukljansku dinastičku liniju, dok je loza Stevana Prvovjenčanog formirala srpsku dinastičku liniju, pa su Manastir Morača napravili žitelji crnogorskog naroda, dodajući ruka ruci od Tušine i Boana do Morače sigu za zidanje manastira. I kralj Aleksandar Makedonski obrazovao je grad i luku Aleksandriju u Egiptu 331. g.p.n.e. kao kulturni i naučni centar čovječanstva, pa niko ne poseže da kaže da je to grčki ili makedonski grad, nego egipatski.

Sekularizacija (fr. Secularisation – posvjetovljenje, podržavljanje) je temeljno svojstvo civilizacije i kulture modernih društava i njome se označava ne samo odvajanje državne od crkvene vlasti, odnosno javne vlasti države i njenog imperijuma od konfesionalne vlasti njenih religija, već je njeno konstitucionalno svojstvo pretvaranje crkvene imovine u državnu. Jedina istinska sekularna država je Francuska, koja je sekularizirala sva crkvena dobra u Francuskoj revoluciji iz 1789., stavivši ih na raspolaganje naciji – vladi (v. Opća enciklopedija, Zagreb, 1981., tom VII, str. 364). Sekularizacija podrazumjeva odvajanje škole od crkve, emancipaciju školskog obrazovanja od religijskih uticaja, a napose odvajanje unutrašnjih nadležnosti države i crkve.

Savremeni duh civilizacije, put ka najvišem stepenu saznanja i prosvjećenost kao cilj ljudske kulture i duha opredjeljuju jedinstven stav da svi vjerski objekti svih konfesija budu opštenarodna imovina koji kao takvi služe opštem dobru i duhovnosti svih žitelja čovječanstva, te da kao kulturno-istorijska dobra treba ne samo da se nalaze pod zaštitom kulturnih ustanova države, nego i u vlasničko-pravnom režimu same države.

17

avatar
1000
11
6
0
 
16
Dobronamjeranvitamin CDR PERUNTitogradVocka cudnovata
NAJNOVIJI NAJSTARIJI POPULARNI
DR PERUN
Gost
DR PERUN

Aaaa, ovo je um ljudski…. drugi Niče….

vitamin C
Gost
vitamin C

DR PERUN, a sto nijesi na poslu, doktore(!), no za racunarom rovaris protiv drzave? Ili si nebeski pa ne dotices realnost? Blagos u dom s tobom takvim!

Titograd
Gost
Titograd

Evo malo dobrog štiva za nepismeni narod koji je do juče litijao. Pročitajte nešto, ako umijete, i prihvatite jednom zanavijek da su vaši đedovi prodali vjeru za kilo srpskog brašna. Nije se sramota vratiti na pravi put Crnogorske vjere, nacije i Crkve. Stop srpskom fašizmu, jedinom fašizmu od drugog svjetskog rata naovamo.

Vocka cudnovata
Gost
Vocka cudnovata

Kratak pregled srpskih kradja:kradu drzave crkve jezik nobelovce slikare pjesnike bitke gusle drzavne simbole

alone
Gost
alone

Sjajno obrazloženo, pravnički i filozofski. Poenta je da crkva u Crnoj Gori XIX vijeka nije imala pravo da prodaje svoju imovinu bez odobrenja državne vlasti, što je dokaz da nije imala svojinska prava, već samo prava korišćenja.

Milo Vujovic ct
Gost
Milo Vujovic ct

Evo pomenu i slavnu Zetu Nemanjica stali ce bit ovo…! Veliki mislilac koi ne zna razdvoit vjeru od konfiguracije terena kakva je Gora Crna

GNK
Gost
GNK

треће засиједање АВНОЈ-а

Pjerino
Gost
Pjerino

Treba se ponovo vratiti Avnoju!

Gen. Dukljanin
Gost
Gen. Dukljanin

Zlatila se korona.

Avro
Gost
Avro

Sad kad ne mognu iz kuće ni pred vrata, ima da se raspišu ovi dukljanski umovi sve u šesnaest. Znam da nećete objaviti, ali nema veze.

Bezobraza
Gost
Bezobraza

Sve si rekao s ovim Egipatskim gradom,… i poređenjem s Crnogorskim hramom M Morača,… pa dvije linije Nemanjića Dukljanski i Srpski,… CRNA GORA I BRDA,… NAHIJE,… A odakle si ti….

Bezobraza
Gost
Bezobraza

A ko si ti da kroz ovu pisaniju sudiš pravoslavnoj Crkvi u Crnoj Gori ,… De fakto se ponašaš ka loš
(režimski) novinar .

Sujetni pop
Gost
Sujetni pop

On je jedan od najveíh pravnih eksperata u Crnoj Gori. On je napisao više knjiga o pravu nego što si ti sudeći po tvom neznanju pročitao rečenica u životu. Navedi što to nije tačno što je on napisao ako ti basta.

Dobronamjeran
Gost
Dobronamjeran

Sve je netačno. Kompletna izmišljotina, demonska prijevara, laž i ludilo za onoga koji čita i povjeruje u bilo šta što je ovaj manipulator sa “tamne strane” napisao.

Dobronamjeran
Gost
Dobronamjeran

Sve je netačno. Potpuna laž, lukavstvo i gadna manipulacija koja obavezno izluđuje svakoga ko pročita tekst i povjeruje i bilo koju riječ da je istinita.

SINDON58
Gost
SINDON58

Ti si srpski majmun Crnogorci su Crnogorci

Djuka
Gost
Djuka

Je li se testirao Dr Cedomir, bunca?

Send this to a friend