Psihologija Uveo ju je Gordon Olport

Teorija crta ličnosti

Američki psiholog Gordon Olport je dao veliki doprinos psihologiji ličnosti svojom teorijom crta u kojoj ističe u prvi plan crte ličnosti koje su odgovorne za osobenost i dosljednost u ponašanju. On zastupa realističko stanovište, po kojem crte stvarno postoje “ispod kože” u pojedincu i imaju uticaj na njegovo ponašanje. Zato smatra da ličnost treba da se proučava kao cjelina, a takođe i njen odnos sa drugim individuama. Pri tome naglašava specifična obilježja svake ličnosti i nastoji da objasni individualne razlike.

Kada se duži period vremena posmatra ponašanje neke osobe, zapaža se izvjesna dosljednost u ispoljavanju određenih reakcija. Tako će na primjer, neka osoba da se pokaže kao ambiciozna u radu, druga da pokazuje tvrdičluk, a treća će biti agresivna u svojim postupcima. Ovu dosljednost u ponašanju Olport objašnjava postojanjem tipičnih osobina ili crta ličnosti koje su trajne karakteristike i usmjeravaju karakteristične načine reagovanja u različitim situacijama. On kaže da je osobina ili crta “uopštena neuropsihička struktura (svojstvena individui), sposobna da mnoge draži učini funkcionalno ekvivalentnim i da uvede i vodi dosljedne (ekvivalentne) oblike prilagodljivog i stilskog ponašanja”.

Osobine ili crte ličnosti mogu da budu izražene u različitom stepenu, a u zavisnosti od toga, i na osnovu raznih kombinacija osobina, može se govoriti o osobenosti svake ličnosti. Po Olportu, ličnost je organizacija osobina ili crta koje se u ponašanju ispoljavaju na taj način što čovjek u sličnim situacijama postupa na sličan način.

Osobine ili crte ličnosti, kaže Olport, mogu biti opšte i lične (morfogenetske) dispozicije. Opšte crte su korisne jer omogućavaju poređenje pojedinca sa drugima, ali su manje stvarne u odnosu na lične. S obzirom da su osobine, po Olportu značajne za objašnjavanje i predviđanje ponašanja, navodi vrste, koje se sreću u ponašanju koje je najviše uslovljeno situacionim faktorima. To su: kardinalne osobine ili crte koje pojedinac ispoljava u cjelokupnom svom ponašanju i u svim situacijama, središnje osobine ili crte koje su manje univerzalne od kardinalnih, i dovoljno široke da mogu uspješno da izraze bitna područja ličnosti i oblikuju veći dio ponašanja i sekundarne osobine ili crte koje su specifične i javljaju se najčešće u određenim i konkretnim situacijama.

Send this to a friend