Region

Ni Draža ni Aćif-efendija

Veoma je tužno da grad koji je pretrpio uništenje jevrejske zajednice zbog antisemitizma ima spomenik čovjeku koji je bio ozloglašeni antisemita, kaže Efraim Zuroff, direktor Vizental centra, za Radio Slobodna Evropa RSE, a povodom činjenice da spomenik Jaši Tomiću, vojvođanskom publicisti i političaru s početka prošlog vijeka, upamćenom po antisemitskim stavovima, još uvijek stoji u centru Novog Sada.

Taj memorijal podignut je 2006. godine, kada je gradom upravljala Maja Gojković, tada pripadnica Srpske radikalne stranke, današnja predsjednica Skupštine Srbije.

Zuroff je dvije godine kasnije, u vrijeme mandata Demokratske stranke, primio titulu počasnog građanina Novog Sada, u znak podrške odluci gradske vlasti da organizuje javnu raspravu o tome da li da se spomenik Tomiću izmjesti iz centra grada. Rasprava nije dovela i do premještanja tog obilježja i Zuroff sada za RSE kaže da će razmisliti šta će učiniti sa odličjem koje je tada primio.

Jaša Tomić je predsjedavao vojvođanskim parlamentom 1918. godine kada je donijeta odluka o prisajedinjenju Vojvodine Srbiji i vjerovatno je zato i ovjekovječen. Ne sporeći njegove zasluge, funkcioner Lige socijaldemokrata Vojvodine Robert Kolar za RSE kaže da spomeniku Tomiću nije mjesto u centru Novog Sada:

“Nije upitno da je Jaša Tomić ostavio određeni trag i u istoriji Vojvodine i srpskog naroda, ali smo mišljenja da bilo ko je osvjedočeni antisemita ne zaslužuje spomenik”, ocjenjuje Kolar.

Zakon o ratnim memorijalima:

Spomenička baština u Srbiji neartikulisano je ideološko-vrjednosno polje, a vlast donosi propise koji će, čini se, unijeti dodatne političke podjele i tenzije.

Krajem juna usvojen je, naime, Zakon o ratnim memorijalima, prema kojem će Savjet za njegovanje tradicije oslobodilačkih ratova, čije osnivanje se očekuje sredinom avgusta, odlučivati o tome kome se može podići spomen-obilježje i memorijal, ali i koji spomenici u Srbiji će biti uklonjeni. Mišljenje tog Savjeta na kraju će parafirati ministar za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, kako je nedavno za dnevnik Novosti izjavio državni sekretar u tom ministarstvu Negovan Stanković.

Koliko ima neprihvatljivih spomen-obilježja kako će se uklanjati i prema kojim kriterijumima, RSE nije mogla saznati od sekretara Stankovića jer, kako je odgovoreno iz Ministarstva, “zbog ranije preuzetih obaveza” nije bio u mogućnosti da nam da izjavu.

O tome koliko je spomenička baština u Srbiji kontroverzna svjedoči još jedan skorašnji primjer.

Spomenici Draži Mihailoviću i Aćif-efendiji

Prije dva mjeseca, na Dan pobjede, dok je predsjednik Srbije Aleksandar Vučić u Moskvi sa predsjednikom Vladimirom Putinom učestvovao u šetnji “Besmrtnog puka”, čiji su pripadnici dali živote u borbi protiv fašizma, društvene mreže preplavile su fotografije pripadnika Vojske Srbije koji u uniformama polažu vijenac na spomenik četničkom komandantu Draži Mihailoviću i strijeljanim četnicima s Ravne Gore.

U Ministarstvu odbrane su za RSE demantovali da su pripadnici Vojske učestvovali u obilježavanju godišnjice Ravnogorskog pokreta, da bi, kasnije, iz kancelarije ministra Aleksandra Vulina za dnevnik Blic priznali da se to zaista desilo, ali “samoinicijativno”, bez dozvole Vojske.

A povodom novog Zakona o memorijalima u ovdašnjoj javnosti se ne spominje spomenik Mihailoviću, ali su zato na spisak za uklanjanje, i to već na jesen, uvrstili spomen-ploču Aćifu-efendiji u Novom Pazaru i Oslobodilačkoj vojsci Preševa, Bujanovca i Medveđe u Preševu.

Kako to država Srbija tretira ravnogorskog vođu?

Istoričarka Branka Prpa kaže za RSE da je država učestvovala u rehabilitaciji onih kojima je antifašizam bila prigodna parola, a koji su u praksi bili kolaboracionisti.

“Ona je izvršila takozvanu reviziju istorije. Dakle, mi imamo jednu apsurdnu situaciju – države koja arbitrira u polju istorije. Država je poništila rezultate Drugog svjetkog rata, poništila ih je de fakto i de jure”, kategorična je Prpa.

Odjeci rehabilitacije Draže: U Novom Pazaru podrška Aćif-efendiji
Kako ne može obilježje Aćif-efendiji u Sandžaku, koji je označen kao kolaboracionista i zločinac, a može Draži Mihailoviću, koji je isto to?

“U tom galimatijasu može da cvjeta hiljadu cvjetova i naravno da su onda i drugi počeli dizati spomenike onima koji baš ne zaslužuju da dobiju spomenike”, ocjenjuje naša sagovornica.

Spomenici pripadnicima OVPBM

Povodom medijskih najava o uklanjanju spomenika komandantima bivše Oslobodilačke vojske Preševa, Bujanovca i Medveđe (OVPBM) na jugu Srbije, bivši gradonačelnik Preševa Ragmi Mustafa, koji je sada čelnik najveće opozicione Demokratske partije Albanaca i član Albanskog nacionalnog savjeta, za RSE kaže da nijedan Albanac neće odobriti takav čin.

“To je još jedna opasna avantura Beograda da se uklanjaju spomenici boraca Oslobodilačke vojske Preševa, Bujanovca i Medveđe. Ono što su uradili sa spomenikom palih boraca u centru Preševa (policija ga uklonila januara 2013. prim.aut.) ne smije da se desi i na mjestima gdje su oni pali”, kaže Mustafa, koji podsjeća i na to da je nakon okončanja sukoba na jugu Srbije 2001. godine, donijet zakon koji je amnestirao pripadnike OVPBM koji nisu vršili zločine.

U kontekstu spomeničke baštine važno je ne samo to kakve spomenike i memorijale Srbija ima i zašto ih ima nego i to kakve nema i zašto ih nema.

Sramota je svih vlasti ove zemlje, uključujući i one u vrijeme komunizma, što Staro sajmište, mjesto logora iz Drugog svjetskog rata u Beogradu (tada teritorija Nezavisne države Hrvatske), još nije postalo memorijalni centar, koji bi svedočio o strahotama holokausta. Otuda će Aleksandar Nećak iz Saveza jevrejskih opština Srbije za RSE reći:

“Ne postoji ni jedna jedina reč da su tu stradali Jevreji, samo zato što su Jevreji.”

Holokaust bez obilježja

Nećak je bio član Upravnog odbora Muzeja žrtava genocida, ali je dao ostavku premijerki Ani Brnabić. Razloge za taj čin ovako objašnjava:

“Oni koji upravljaju Muzejem žrtava genocida Srbije negiraju odgovornost ili učešće Milana Nedića u stradanju Jevreja tokom Drugog svjetskog rata u Srbiji, pa samim tim i ovih više od šest hiljada koji su stradali na Starom sajmištu, a budući da će taj Muzej genocida da upravlja Memorijalom Staro sajmište, ja sam smatrao da meni tu više nije mjesto i napisao sam da sam siguran da vlast neće da promijeni one koji upravljaju Muzejom genocida, niti će da revidira svoj stav, pa je najjednostavnije da ja dam ostavku. Bar će mi savjest biti čista – da ne učestvujem u prekrajanju istorije.”

A poznati srpski pisac Filip David govori o nečemu o čemu se ne zna mnogo u javnosti, naime o Predlogu zakona o osnivanju Ustanove Spomen-žrtve na mjestu Starog sajmišta, gdje je za vrijeme Drugog svjetskog rata bio zloglasni Judenlager Semlin (Logor za Jevreje, Zemun). Taj zakon koji je u pripremi predviđa da se Staro sajmište pretvori ne u memorijal posvećen holokaustu, nego u mjesto spomena svih žrtava svih srpskih ratova, što, kaže, podsjeća na ono što je svojevremeno predlagala Mirjana Marković, čelnica JUL-a i udovica Slobodana Miloševića.

Filip David o Starom sajmištu: “Ukoliko vi tu napravite spomen svim, srpskim i ostalim, žrtvama kroz srpsku istoriju – to menja suštinu toga mesta”.

“Staro sajmište je, međutim, veoma specifično mjesto zato što je to bio Judenlager Semlin. Ono je, dakle, vezano za holokaust, a ukoliko vi tu napravite spomen svim, srpskim i ostalim, žrtvama kroz srpsku istoriju – to mijenja suštinu toga mjesta. Naravno, ja se s tim nisam mogao složiti i u jednom dopisu sam napisao da bi to bilo otprilike kao kad bi Aušvic postao mjesto svih poljskih i ostalih žrtava ili Jasenovac mjesto svih hrvatskih i ostalih žrtava. Tu mora da se vodi računa o tome šta je to mesto u prošlosti značilo, a Judenlager Semlin i Topovske šupe su mjesta gdje je pobijeno između 85 i 90 odsto beogradskih i srpskih Jevreja”, podsjeća David.

U kontekstu aktuelnih nastojanja da se rehabilituje predsjednik srpske ratne kvislinške vlade Milan Nedić, o čemu je Viši sud u Beogradu upravo završio raspravu a u roku od tri mjeseca bi trebalo da donese odluku, vrijedi čuti i ove riječi našeg sagovornika:

“Bilo bi strašno da se jednoga dana na tom istom mjestu Spomen-žrtve nađe Nedić, za čiju se rehabilitaciju neprekidno zalažu neki, a da tu istovremeno budu jevrejske žrtve koje su za vrijeme njegove vladavine stradale od nacističke ruke. Mislim da je to nešto nezamislivo i ja se sa tim ne mogu služiti jer su moji najbliži rođaci, braća od ujaka, kao maloljetnici stradali na Starom sajmištu. To mjesto ima svoju istoriju i ta istorija mora da se sačuva time što će postati memorijal posvećen žrtvama holokausta”, kaže Filip David za RSE.

“Iz svog iskustva mogu da kažem da je u Srbiji gotovo nemoguće da se bilo šta realizuje”, nadovezuje se Efraim Zuroff, nasljednik Simona Vizentala, slavnog lovca na nacističke zločince.

“Primjera radi, u julu mjesecu prije tri godine ja sam imenovan za čelnika međunarodnog savjetodavnog odbora za projekat Staro sajmište. Cilj je da se Staro sajmište pretvori u mini Jad Vašem (muzej holokausta u Jerusalimu prim.aut.). Evo, tri godine su prošle, a taj savjetodavni odbor se ni jedan jedini put nije sastao. Ni jedan jedini put! To je zaista sramota”, otkriva Zuroff.

4 Komentara na "Ni Draža ni Aćif-efendija"

avatar
1000
:   NAJNOVIJI | NAJSTARIJI | POPULARNI

Send this to a friend