Italijanska mafija Ndrangeta, čiji je raspon aktivnosti – od trgovine drogom i oružjem do ubistava i iznuda, ponovo je u fokusu nakon hapšenja u Španiji njenog “bosa nad bosovima” Domenika Paviljijanitija. Priča o jednom od najsurovijih i najorganizovanijih kriminalnih sindikata na svijetu.
Hapšenje u Madridu odbjeglog Italijana Domenika Paviljijanitija (60), vođe Ndrangete, u zajedničkoj operaciji španske nacionalne policije i italijanskih karabinjera, uzburkalo je javnost u Italiji, koja se podsjetila moći ove kriminalne organizacije, smjerno ušuškane u pokrajini punoj istorije (verifikovano najranije prisustvo čovjeka u istoriji ove zemlje), kulture, religije, predivne obale Tirenskog mora, sa dramatičnim liticama, agrikulture, bogate limunomi smokvama, bergamotom, mesnim delicijama Sopresatom, Ndujom, Kapokolom.
Domeniko, koga je štampa između 80-ih i 90-ih definisala kao „šefa šefova“, bio je umiješan u ubistvo Roberta Kutola (na teret mu se stavlja još 140 ubistava), sina Rafaela „o Princepe“ Kutole, vođe grupacije Nuova Camorra Organizzata, koja je za cilj imala reorganizaciju napuljske Kamore.
Prvi put je uhapšen takođe u Španiji sada već daleke 1996. godine, da bi bio izručen Italiji tri godine kasnije, gdje je dobio doživotnu kaznu zbog ubistva Antonija Pontrarija.
Nakon pravosudnog cirkusa u Italiji i mnogobrojnih peripetija njegovi avokati su od torinskog nadležnog suda tražili otpust, da bi mu kazna bila redukovana na 30 godina. Pušten je 2019. zbog „greške u obračunavanju kazne“, jer mu je posljednja kazna već bila obračunata u prethodnoj. U januaru ove godine je ponovo osuđen u odsustvu na 11 godina. Izbjegavanju pravde došao je kraj, nada se italijanski pravosudni sistem.
Kako je nastala Ndrangeta?
Prvi put se ovo ime spominje davne 1792. za vreme vladavine Burbona u Napulju. Sama riječ je grčkog porijekla – andragathía je personifikovala herojstvo, hrabrost, odanost. Široj publici ovu riječ je donio pisac Korado Alvaro 1955, u jednom tekstu u Corriere della Sera.
Godinama kasnije je za opis nama poznate riječi kriminalac i dalje korišćen izraz camoristi, jer je Kamora bila starija i daleko bolje organizovana kriminalna organizacija. Početkom dvadesetog vijeka kriminalni izvještaji sve češće koriste današnji termin za ovu organizaciju, uz druge epitete – picciotteria, onorata societa, camorra, mafia. U njima su se opisivala nepočinstva hijerarhijski organizovanih bandita koji su poštovali zavjet ćutanja, omertu.
Prvi i drugi rat, i njeno širenje, sve do Meksika
Do 1975. isključivo je bila bazirana u italijanskom regionu Kalabrija. Kako su javni radovi i urbanizacija uzeli maha, tako je rasla i mafija, i njeni apetiti. To je dovelo da dva rata unutar same organizacije. Prvi rat je za posljedicu imao smrt 223 vojnika unutar različitih klanova, a te godine je i otet unuk naftnog magnata Džon Pol Getija, kome je poštom poslato uvo njegovog unuka. Na kraju je morao da plati 2,2 miliona dolara otkupnine.
Drugi rat je bjesnio od 1985. do 1991. Klanovi Kondelo, Imerti, Seraino, Rosmini nasuprot familija De Stefano, Tegano, Libri, Latela. Epilog – 600 mrtvih. Uz posredništvo sicilijanske mafije Koza Nostra, koja im je ponudila kompromisno rješenje u vidu stvaranja nove mafijaške piramide (La Provincia), kako bi se krvoproliće zaustavilo, rat je završen. Upravo je u tom drugom ratu prvorazrednu ulogu imao upravo Domeniko Paviljianiti, na strani klana De Stefano.
Nakon ratova njena aktivnost se širi na Sjevernu Italiju, kroz investiranje u legalan biznis, i prodaju droge. I danas je javna tajna da na ulazima poznatih klubova u Milanu operišu upravo njihovi vojnici, kao dileri i obezbjeđenje. Gradići Korsiko i Bućinasko smatraju se njihovim uporištima u pokrajini Lombardija.
Ndrangeta ima naglašenu sposobnost širenja svojih filijala. Porodična veza nije samo djelovala kao štit za zaštitu tajni i povećanje bezbjednosti, već je i pomogla u očuvanju identiteta na drugim migracionim teritorijama. Prijavljeno je da posluju još u Australiji, Argentini, Urugvaju, Njemačkoj, Belgiji, Holandiji, Francuskoj, kao i ostatku Evrope, Sjedinjenim Državama, Kanadi i Australiji.
Godine 2012. u saradnji sa italijanskim vlastima dogodila su se hapšenja širom Starog kontinenta (Španija, Hrvatska, Slovenija, Holandija, Bugarska, Finska), što je samo potvrdilo koliko je organizacija ojačala i proširila svoje pipke.
Po nekim izvještajima Ndrangeta tijesno sarađuje sa jednim od najopasnijih meksičkih kartela Los Zetas, baziranim u Nuevo Laredu, nedaleko od granice sa Teksasom, za koji se vjeruje da dijeli biznis i sa organizacijama poput losanđeleskog MS-13, Hezbolahom, Kamorom, i kartelom Sinaloa.
Decembra 2019. godine oko 2500 policajaca uhapsilo je oko 300 članova ove grupe, među njima i bivšeg Berluskonijevog advokata Đankarla Pitelija. Sila koja je morala da bude upotrebljena podsjetila je na devedesete godine kada je italijanska vlada morala u Napulj da šalje vojsku (oko 2000 vojnika) kako bi obuzdala Kamoru.
U januaru 2021. godine u Kalabriji se održao najveći sudski proces u istoriji protiv mafije, sa 355 osumnjičenih, preko 900 svjedoka. Zgrada, koja je ranije bila pozivni centar u gradu Lamezia Terme, pretvorena je u utvrđenu sudnicu, kako bi se napravilo mjesta za stotine ljudi koji će vjerovatno prisustvovati postupku. Nijedno suđenje mafiji u Italiji nije održano u takvim razmjerama od 1980 -ih.
Moć i organizaciona struktura
U jednom izvještaju američkih zvaničnika koji su se bavili suzbijanjem širenja narkotika saznali smo da su poslovi ove organizacije, koji uključuju iznude, pranje novca, i naravno trgovinu drogom prije deset godina činili tri odsto ukupnog GDP-ja Italije. (2013. Ndrangeta je imala obrt od oko 53 milijarde eura), čime je postala najmoćniji kriminalni sindikat u Italiji, nadmašivši sicilijansku Koza Nostru i napuljsku Kamoru, zahvaljujući bogatstvu koje je akumulirala kao vodeći uvoznik i veletrgovac kokainom proizvedenim u Latinskoj Americi, i krijumčarenim u Evropu kroz Sjevernu Afriku i južnu Italiju.
Poput Koza Nostre i Ndrangeta funkcioniše po sistemu labave konfederacije skoro 100 različitih grupa, koje se zovu cosche, odnosno familije. (Ukupno oko 7000 članova u Kalabriji, a 10000 na svijetu).
Familije su najviše koncentrisane u siromašnim djelovima pokrajine, Plati, Lokri, Afriko, Altomonte. Ko bi pomislio da će iza mediteranskih pejzaža, gdje se pije sjajno vino, i proizvodi jedno od najboljih maslinovih ulja na svijetu stajati najsuroviji kriminalni pokret?
U jednom od ovih gradića nalazi se hram Santa Maria di Polsi u srcu planine Aspromonte, koji je osnovao Rodžer II Sicilijanski. Ova bazilika, samostan sa predivnom statuom Madone iz 16. vijeka bila bi samo još jedna u nizu monumentalnih, istorijsko-religioznih kalabrijskih destinacija da se upravo tu godinama unazad ne održavaju tajni godišnji sastanci familija poznati kao crimine.
Lanac komande
Locale je bazična lokalna organizacija koja ima jurisdikciju nad jednim gradom. One mogu imati filijale koje se zovu ‘ndrina, koje se fokusiraju na pojedinačne djelove grada.
Salvatore Boemi, tužilac za borbu protiv mafije u Ređo Kalabriji, rekao je italijanskoj komisiji za borbu protiv mafije da se „postaje član zbog jednostavne činjenice da je neko rođen u mafijaškoj porodici“, iako bi i drugi razlozi mogli privući mladiće da traži članstvo.
Vrh lanca komande je bos, capobastone. Ispod njega se redom nalaze quintino ili padrino (njih pet u svakoj ‘ndrini raportira direktno bosu), vangelista, santista, i na kraju picciotti d’onore, odnosno vojnici, od koji se očekuje izvršenje zadataka i slijepa poslušnost, a na taj način im se u perspektivu ostavlja mogućnost da hijerarhijski napreduju.
U međuvremenu Ndrangeta je postala mit, ali i deo popularne kulture.
Početkom novog milienijuma producent Frančesko Sbano objavio je tri kompilacije narodnih pjesama italijanske mafije poznate pod imenom La musica della mafia. Ove pjesme se često pjevaju na kalabrijskom proslavama i bave se temama poput osvete (Sangu chiama sangu), izdaje (I cunfirenti), pravde unutar Ndrangete (Nun c’e pirdunu), ali i iskušenje zatvorskog života (Canto di carcerato). Roberto Saviano je objavio knjigu 2013. ZeroZeroZero koja istražuje aktivnosti Ndrangete u Italiji, a Stefano Solima je knjigu prilagodio istoimenoj TV seriji 2020.
Nakon završetka suđenja koje se očekuje januara 2023, vidjećemo kakvi će, i da li će uopšte biti zadati udarci ovaj mafiji, koja pod vrelim kalabrijskim suncem biva sve otpornija i jača.
