Eksperti

Dr Branislav Radulović

Crnogorska javna scena populističkom i olakom upotrebom pojmova „ekspert“ ili „istaknuti pravnik“ razorila je značenje i značaj ovih, u nauci i stvaralaštvu prepoznatih i vrednovanih profesionalnih epiteta. Ove neformalne, ali vrijedne „titulacije“, stiču se samo kroz istaknuti rad u okviru esnafskih organizacija ili institucija sa naučnim referencama i kao takve imaju vrlo doziranu i samim tim adekvatnu upotrebu u društvima sa utvrđenim sistemom vrijednosti.

Stepen devalvacije u dodjeljivanju ovih „zvanja“ na crnogorskoj javnoj sceni ne bi bio toliko zabrinjavajući da je njihova primjena zastupljena samo kroz laičku upotrebu. Međutim, isti su se „ugradili“ i u sistem vođenja javnih politika, čime je trebalo da se pojača konkurencija i podignu kriterijumi za izbor za organe i tijela od posebnog javnog značaja (izvršne vlasti, pravosuđa, tužilaštva, itd). Nažalost, ova dva vrijedna profesionalna epiteta su njihovom olakom upotrebom, poput enormno eksploatisanog „analitičar“, danas dobila više pežorativan nego afirmativan karakter.

U takvom društvenom ambijentu zvanje „eksperta“ zadobili su i pojedinci bez prepoznate radne biografije, stručnih radova ili drugih doprinosa nauci ili konkretnoj profesiji. Tu je i kategorija samoproglašenih „eksperata“ među kojima su i lica za koje njihovo profesionalno okruženje prvi put saznalo tek kada su istakli kandidaturu ili su izabrani na javnu funkciju. Dodatno, uvodi se i nova kategorija „političar ekspert“ čime sve prelazi u domen parodije.

Problem postaje „institucionalan“ kada je u pravni sistem uveden institut „ugledni pravnik“ koji je sadržan u čl. 127 Ustava Crne Gore, koji uređuje sastav i izbor Sudskog savjeta. Sam po sebi on ne generiše problem, ali bez dalje razrade, definisanja kriterijuma i ovlašćenih predlagača postao je toliko „rastegljiv“ da je dovoljno biti samo diplomirani pravnik i zadobiti podršku neke od lobističkih ili političkih grupacija.

Epidemija normiranja “uglednih pravnika” prenijela se i na zakonska rješenja, pa se tako u Zakonu o Državnom tužilaštvu normira da se za člana Tužilačkog savjeta biraju i četiri ugledna pravnika koje bira i razrješava Skupština Crne Gore, na prijedlog nadležnog radnog tijela.” Dodatno tu je i jedan “ugledni pravnik” kojeg predlažu nevladine organizacije, a kojeg bira i razrješava Skupština.

Rezultat, nepostojanja kriterijuma, koje očito ne žele da uvedu ni nove strukture (po uzoru na stare), očit je u činjenici da ova tijela nemaju ili ne mogu da zadobiju neophodni autoritet, nezavisnost i javno povjerenje. Pritom, već duže univerzitetski profesori sa karijerama od 30-tak i više godina i jasnim i dokazanim naučnim rezultatima, istaknuti advokati ili sudije, te prepoznati članovi  pravničkih i advokatskih asocijacija, odbijaju da se kandiduju svjesni činjenice da mjerilo nije stvarni ugled i pozicija u profesiji. Time se otvorio prostor da “boranija” postane ugledna, a prosječni “eksperti”.

Da stanje sa “uglednim” i “ekspertima” bude kompletno devalvirano potrudili su se zagovornici meritokratije, koji je javno zagovaraju kao princip, a istodobno svojim “ekspertskim” eksperimentima samo dodatno doprinose njihovoj banalizaciji.

Stoga, nema potrebe za “vojvodama i srdarima”, jer od eksperata ostaće samo “ex”  ili ti samo “dugmići” na naopako zakopčanoj košulji, a “istaknutih pravnika” samo lične biografije “okićene formalnim funkcijama” koje će vrijediti (trajati) taman onoliko koliko i javna funkcija. U međuvremenu bilo bio dobro što prije urediti i normirati dodatne kriterijume za buduće izbore jer pregovaračka poglavlja 23 i 24 ostaće duže otvorena od mandata trenutne ekipe “uglednih” i “eksperata”.

U protivnom, umjesto citata nekog od odista uglednih pravnika, za ovu priliku primjereni bi bili Balaševićevi stihovi iz pjesme “Krivi smo mi” (… putuj Evropo).