Piše,
Slavoj Žižek, slovenački filozof
Moguće je da postoje dvije strane Donalda Trampa. Mirna i agresivna, u zavisnosti od raspoloženja. I moguće je da smo ih obje nedavno vidjeli. Neposredno nakon što je najavio sastanak sa Kim Džong Unom, Tramp je odlučio se povuče iz sporazuma sa Iranom, prouzrokujući nestabilnost i prijetnju ratom na Bliskom istoku i ne samo tamo.
Naravno, postoji samo jedan Tramp koji je u oba slučaja uradio istu stvar. U slučaju Sjeverne Koreje primijenio je ekstremni pritisak, uključujući ekonomske sankcije i vojnu prijetnju, a isto je uradio i u iranskom slučaju nadajući se da će, pošto je upalilo u prvom pokušaju, ponovo donijeti rezultate.
Da li će se to dogoditi? Šta ako je američka vlada svjesna da pritisak na Iran neće donijeti rezultate? Šta ukoliko se, sa Izraelom i Saudijskom Arabijom, pripremaju za rat protiv Irana?
Teško je spekulisati o posljedicama ovakvog vojnog konflikta. Usredsredimo se na ograničenja koja nosi ovakav Trampov pristup: Da li će Tramp dobiti ono što mu sleduje? Pošto ni Kina ni Rusija ne mogu to da urade – zarobljeni su u istoj igri kao i Tramp i suštinski obraćaju se istom retorikom “Amerika (Rusija, Kina…) na prvom mjestu”.
Posljednja šansa
Samo Evropska unija može zadati odlučan udarac i novonastala situacija pruža ovom političkom bloku jedinstvenu šansu da se predstavi kao suverena snaga i djeluje kao da je sporazum sa Iranom i dalje na snazi.
Koristeći ovu šansu, francuski ministar finansija Bruno le Mer rekao je da bi se Trampovom prijedlogu da se Evropska unija pridruži američkoj politici prema Iranu morala suprotstaviti snažna i nezavisna evropska spoljna politika.
“Moramo da radimo zajedno u okvirima Evrope kako bismo odbranili naš evropski ekonomski suverenitet. Da li želimo da budemo vazali koji povlađuju i skakuću kako bismo dobili pažnju?”
Zvuči dobro – ali postoji li u Evropi dovoljno snage i jedinstva da bi se tako nešto uradilo? Da li će nova istočnoevropska, postkomunistička linija (koja se proteže od baltičkih država do Hrvatske) podržati evropski otpor Americi, ili će pokleknuti pred SAD i na taj način još jednom potvrditi da je brzo širenje EU na Istok bila greška?
Stvari dodatno komplikuje činjenica da je Evropa preokupirana unutrašnjom populističkom pobunom, pokrenutom činjenicom da ljudi sve manje vjeruju briselskoj birokratiji, smatrajući je centrom moći koji nema demokratski legitimitet.
Rezultat nedavnih izbora u Italiji je da su, prvi put u razvijenoj zapadnoevropskoj državi, na vlast dospjeli euroskeptični populisti. Uz to, povlačenje iz sporazuma sa Iranom predstavlja tek jedan od tri antievropska dijela Amerike: Evropska unija se odlučno suprotstavila premeštanju američke ambasade u Izraelu, iz Tel Aviva u Jerusalim, a prvi hitac u trgovinskom ratu sa tri najveća trgovinska partnera bila je odluka da se podignu nameti na uvoz čelika i aluminijuma iz EU, Kanade i Meksika.
Drugi pogled
Iako većina nas sa naklonošću gleda na evropsku reakciju, ne smijemo zaboraviti pozadinu američke odluke. Da bismo je shvatili, hajde da se okrenemo drugoj temi koja bi se mogla učiniti potpuno različitom: trenutnom haosu u SAD nastalom zbog naglog ukidanja emisije Rozen na ABC-ju zbog rasističkog tvita zvijezde tog programa Rozen Bar.
U kolumni “Da li će odlaskom Rozen Bar američka radnička klasa nestati sa televizija?”, Džoan Vilijams smatra da bi ljevica konačno morala da počne da sluša glas bijele radničke klase. Ona lucidno primjećuje da je ključni faktor u ovoj aferi prošao neprimijećeno: ukidanje je “američkim televizijama uskratilo jedini pozitivan pogled na bijelu radničku klasu u posljednjih pola vijeka, odnosno od nastanka televizije”.
Vilijams bezrezervno podržava izopštavanje Rozen Bar zbog rasističkih tvitova, ali i navodi da “rasizam nije jedina stavka u društvenoj hijerarhiji. Nepoštovanje prema bijeloj radničkoj klasi je deo paketa kulturnog nepoštovanja koji je otvorio put demagozima poput Trampa”. Ona smatra da je nestanak bijele radničke klase najjasnija indikacija nestanka američkog sna.
“Skoro svi Amerikanci rođeni poslije četrdesetih godina prošlog vijeka zarađivali su više od svojih roditelja; danas se time može pohvaliti manje od polovine. Revolt koji je proizveo Bregzit i Trampa odraz je fabrika koje trunu, umirućih gradova i pola vijeka praznih obećanja. Oni koji su u ovom procesu izgubili jesu veoma, veoma gnijevni, a Tramp predstavlja njihov srednji prst. Što više bude jedio obalske elite, naslađivaće se sve više njegovih sljedbenika. Konačno, neko će ih primijetiti.”
I u tom svijetlu treba sagledati Trampov rat taksama protiv najbližih saveznika: u njegovoj populističkoj verziji klasnog rata, Trampov cilj je da zaštiti američku radničku klasu (Nisu li radnici u crnoj metalurgiji simboli tradicionalne radničke klase?) od “nelojalne” evropske konkurencije i samim tim spase radna mjesta u SAD. Zbog toga će sva negodovanja zvaničnika i ekonomista iz EU, Kanade i Meksika, kao i kontramere koje su predložili, promašiti cilj: dok oni slijede logiku Svjetske trgovinske organizacije o slobodnoj međunarodnoj trgovini, samo se nova ljevica, koja se bavi strepnjama zapostavljenih, može istinski suprotstaviti Trampu.
Na nekom dubokom i često nejasnom nivou, neokonzervativci smatraju EU za neprijatelja. Ovakva percepcija, koju kontroliše javni politički diskurs, dobija snagu u podzemnom i vulgarnom dvojniku, političkoj viziji koju gaje desničari, hrišćanski fundamentalisti u opsesivnom strahu od novog sjvetskog poretka (sa teorijama zavjere poput one kako je Obama u tajnom paktu sa Ujedinjenim nacijama, pa će međunarodne snage intervenisati u SAD i sve istinske američke patriote potrpati u koncentracione logore…).
Suprotne ideje
Jedan od načina da se ova dilema razriješi je hrišćansko fundamentalistička ideja, artikulisana kroz dijela Tima le Haja i njegovih saradnika: da im se na više nivoa formira opozicija. Naslov romana Tima le Haja vodi u tom smjeru: “Evropska zavjera”.
Prema tome, istinski protivnici Amerike nisu muslimanski teroristi, jer su najobičniji pioni kojima manipulišu evropski sekularisti i istinske antihrišćanske snage, koji žele da oslabe SAD i uspostave novi svetski poredak pod dominacijom Ujedinjenih nacija. Na neki način, oni su i u pravu: Evropa nije samo još jedan puki geopolitički savez, već globalna vizija koja je nespojiva sa nacionalnim državama.
Sve nas ovo vraća Trampu i Putinu: jedan je otvoreno podržavao Bregzit, dok je drugi vjerovao da je taj potez bio potajna želja Zapada. Obojica su konzervativni nacionalisti u liniji sa sloganom “Amerika/Rusija na prvom mjestu”, koji smatraju da im je ujedinjena Evropa najveći neprijatelj (iako Putin u javnosti iznosi sasvim suprotne stavove i veliki broj Rusa žali jer su isključeni iz evropskog projekta) – i obojica su u pravu.
Problem Evrope je kako da ostane vjerna svojem oslobodilačkom nasljeđu, koje je sada ugroženo rastom konzervativnih populista.
U “Bilješkama za definiciju kulture”, slavni konzervativac T. S. Eliot primjećuje da postoje vremena kada se opcije svode na izbor između jeresi i nevjerništva, te da je odvajanje od baze jedini način da se religija očuva.
To je stvar koja se danas mora učiniti: jedini način da se Tramp istinski porazi je da se u liberalnoj demokratiji očuva ono što je vrijedno spasavanja.
