Danski grad Orhus i kiparski Pafos preuzeli su titule evropskih prijestonica kulture za 2017. godinu. Oba grada osmislila su programe koji prikazuju njihovo viševjekovno kulturno nasljeđe, dok se istovremeno kroz različite umjetničke forme bave socio-ekonomskim problemima Evrope.
Program zvanično počinje 21. januara u Orhusu, drugom po veličini gradu u Danskoj, koji ove godine očekuje više od pet miliona posjetilaca.
Kako prenosi Dojče vele, manifestacija će početi procesijom od koncertne dvorane do luke, u kojoj će učestvovati 5.000 ljudi sa lampionima, praćeni horom od hiljadu ljudi, simfonijskim orkestrom i mnogim drugima. Grandioznu ceremoniju otvaranja osmislio je britanski umjetnički direktor Najdžel Džejmison kako bi istakao lokalnu kulturnu baštinu.
Zajednički izazovi
Preispitivanje je centralna tema kulturnog programa Orhusa. Danski grad pokazaće kako umjetnost, kultura i kreativni sektor mogu pomoći da preispitamo i oblikujemo osnovne socijalne, urbane, kulturne i ekonomske obrasce ponašanja i nađemo nova rješenja za zajedničke izazove. Izvođenje vikinške sage na krovu, umjetnička izložba koja se proteže cijelim gradom i obalom, „Svjetski forum kreativnosti” i međunarodni dječji književni festival, samo su neki od brojnih događaja kojima će se prošlost putem kreativnih ideja povezati sa sadašnjošću i budućnošću.
Djeca su u fokusu proslava u okviru kulturnog programa u Orhusu 2017. Stotine djece iz centralne Danske okupiće se u ovom gradu kako bi u okviru niza događaja nazvanih „Zemlja želja” zamišljali budućnost.
Kada noć padne na svečanost otvaranja, biće obilježen početak godine kulture u tom gradu i to spektakularnom predstavom uz raskošne prizore i vikinške duhove i bogove na nebu.
Kako javlja Dojče vele, posebnu ulogu u programu imaće Muzej likovne umjetnosti ARoS sa zatvorenim šetalištem u duginim bojama, djelo islandskog umjetnika Olafura Eliasona. Muzej na otvorenom „Den Gamle By“ (Stari grad) prikazaće svakodnevni život stanovnika grada kroz vjekove, počevši dobom u kojem je živio pisac bajki Hans Kristijan Andersen, pa sve do hipi-ere sedamdesetih godina. Tu je i zabavni park „Tivoli Friheđen“.
Svakog punog mjeseca tokom godine, biće specijalnih događaja, sa međunarodno poznatim izvođačima. U aprilu, biće to balet Pariske opere, sa predstavom „Tree of Codes’ u koreografiji Vejna Mekgregora i muziku Džejmija XX, člana britanskog benda „The XX“. Posjetioci mogu da se raduju očekujući „Distant Figure”, nastao u saradnji kompozitora Filipa Glasa, koreografkinje Lusinde Čajlds i američkog režisera Roberta Vilsona.
Performans na vodi
Jedan od vrhunaca programa, kako najavljuju organizatori, biće scensko-muzički performans na vodi koji će biti održan 2. i 3. septembra u luci. Riječ je o vikinškoj legendi „Crvena zmija”, sa 600 izvođača i akrobata u režiji dobitnice Oskara Suzane Bir.
Ovi događaji treba da obogate ionako već raznolik kulturni život ovog grada. Tokom posljednje decenije, Orhus je postao poznat po brojnim festivalima tokom ljetnjih mjeseci. „Spot festival” od 4. do 7. maja predstavlja bendove iz Danske i drugih skandinavskih zemalja. Poznati „Northside festival” održava se od 9. do 11. juna, sa međunarodno priznatim muzičarima kao što su Frenk Oušn i „The Kills”. Potom su na redu ljubitelji džeza koji od 21. do 25. juna mogu da biraju između „Aarhus International Jazz Fest“ ili „Riverboat Jazz Festival” u obližnjem Silkeborgu.
„Arhus Festuge” održava se već više od 50 godina i predstavlja jedan od najvećih festivala u Skandinaviji. Pod motom „Bridging”, od 25. avgusta do 3. septembra biće ne samo muzike na ulicama, po muzejima i noćnim klubovima, već i plesa i akrobatike, kao i zabave za djecu. Tokom posljednja tri dana biće održan festival hrane sa fokusom na skandinavsku kuhinju. Pokrovitelj manifestacije Orhus, evropska prijestonica kulture, je danska kraljica Margareta Druga.
Mit i religija
Na stotine događaja koji će ove godine biti organizovani u Pafosu obilježiće zajednička tema „Povezivanje kontinenata, premošćavanje kultura”. Prvi kiparski grad koji nosi titulu evropske prijestonice kulture ponosan je na iskustva multikulturalizma i geografski položaj u blizini Bliskog istoka i sjeverne Afrike i njima se služi kako bi ojačao odnose zemalja i kultura. Dojče vele javlja da je Pafos spreman da postane ogromna otvorena pozornica – fabrika na otvorenom u kojoj se tradicija hiljadugodišnjeg kulturnog života na javnim prostorima prepliće sa savremenim načinom stvaranja, razmišljanja i življenja”. Svečano otvaranje u Pafosu 28. januara biće inspirisano jednom od tema kulturnog programa za tu godinu „Mit i religija”. Tokom jedinstvenog muzičko-plesnog spektakla, biće udahnut nov život mitovima o Pigmalionu i Galateji i drugim pričama iz istorije Pafosa. Grad će tokom vikenda 28. i 29. januara biti pretvoren u fabriku na otvorenom, gdje će se održavati brojne predstave i umjetnički performansi.
“Pafos je bio apsolutni autsajder, ali je uspio da se probije konceptom”, kazala je umjetnička direktorka ove kulturne prijestonice Georgija Decer.
Prema njenim riječima, Pafos ima dvije prednosti arheološka nalazišta i toplo vrijeme tokom cijele godine. To je bila osnova za koncept „Fabrika na otvorenom”. Ovaj koncept je Pafosu takođe donio nagradu za kulturu „Melina Merkuri“ i dragocjenih milion eura za ionako slab budžet koji ovaj grad ima na raspolaganju.
“Mi želimo da arheološka nalazišta, stare vile, amfiteatar… otvorimo za manifestaciju. Naravno, izgrađeni su novi prostori, ali većina manifestacija biće održana na otvorenom, pod motom „Mediteranski, slobodno, rustično””, objašnjava koncept Decer. Sa radošću je najavila i koncert Berlinske filharmonije koji će biti održan 1. maja na rivi, sa srednjovjekovnom tvrđavom u pozadini.
Izgradnja mostova
Organizatori manifestacije u Pafosu žele da „izgrade mostove“, a međunarodni program bi trebalo da privuče strane posjetioce, kao i Kiprane sa sjevera podijeljenog ostrva. U programu je riječ i o nacionalnoj istoriji, grčkom puču 1974. godine i turskoj vojnoj intervenciji koja je uslijedila.
Oko 400, uglavnom mladih ljudi, prijavilo se da dobrovoljno radi na raznim mjestima, kao pomoć vatrogascima pa sve do brige o umjetnicima. Prijestonica kulture bi trebalo da djeluje i prema unutra, to je takođe dio koncepta. Umjetnička direktorka Georgija Decer uvjerena je da koncept funkcioniše, da će doći ne samo više turista, već i da će Pafos imati dugoročne koristi od aktivnosti tokom godine u kojoj je prijestonica kulture. Poslije 2017. godine u Pafosu bi, kako kaže, trebalo da ostane više od perfektnog besplatnog bežičnog internata.
Tome se nada i jedan od lokalnih umjetnika Karalamos Margaritis.
“Pafos je do sada bila kulturna pustinja, samo komercijalni bioskop, bez pozorišta, bez koncertne dvorane. Morali smo u Nikoziju ili Larnaku da nešto vidimo. Ranije su umjetnici izlagali po hotelima, sada bar postoje dvije galerije”, kaže Margaritis.
Taj tridesetogodišnjak koji je studirao u Parizu, vratio se prije nekoliko godina u rodni grad.
“Ovdje možete da dajete nove impulse svim onim što radite”, smatra Margaritis.
Sa nekoliko drugih umjetnika i velikim entuzijazmom, on vodi privatnu umjetničku školu „Kimono“. Margaritis se već dugo bori za kulturnu razmjenu i nova mjesta za festivale. Tokom ove godine on će realizovati dva projekta, uključujući i festival animacije sa radionicama. Nada se da će i poslije 2017. godine u Pafosu konačno biti kulturnog života.
Program na 500 stranica
Iako arheološke iskopine u Orhusu ukazuju da je još oko 830, dakle u rano doba Vikinga, tu postojalo naselje, grad je na karti zabilježen tek sredinom 19. vijeka. Orhus je van granica Danske slabo poznato mjesto. To bi trebalo da se promijeni ove godine, jer organizatori očekuju više od pet miliona posjetilaca. Da bi se pripremili, napravili su obiman program na 500 stranica koji uključuje sve uobičajene kulturne aktivnosti, kao i one specijalno planirane za 2017. godinu.
Apsolutni autsajder sa najmanjim budžetom
Pafos je najsiromašnija kulturna prijestonica Evrope do sada. Taj primorski grad na Kipru bio je apsolutni autsajder, ali je uspio da se probije jer je iznenadio kreativnošću koncepta. Kada je Pafos proglašen prijestonicom kulture, budžet tog grada izgledao je mnogo bolje. Ali, Kipar je potom pogodila finansijska kriza. Gradske vlasti su kulturu i stari grad u raspadanju ostavili po strani, koncentrisali se na šetalište u luci, omiljeno kod Rusa i Kineza. Nakon što je nekoliko sponzora otkazalo saradnju, ostalo je samo 8,5 miliona eura, odnosno trećina planiranog budžeta. To je najmanji budžet u istoriji kulturnih prijestonica.
