Stav
Leon Gjokaj
Opšte poznata je činjenica da Crna Gora ima dobar zakonodavni okvir i institucionalni sistem za zaštitu i unapređenje prava pripadnika manjiskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica, ali imamo i praksu tradicionalno dobrih odnosa između pripadnika različitih naroda.
U prethodnom periodu smo imali kontinuitani napredak i značajno je unapređen položaj manjinskih naroda. Predstavnici manjina su bili dio izvršne vlasti i osim u ministarstvima, nalazili su se na rukovodećim mjestima i u drugim državnim organima, organima državne uprave i preduzećima čiji je država većinski vlasnik.
Zakonom o izmjenama i dopunama Zakona o manjinskim pravima i slobodama reformisan Fond za zaštitu i ostvarivanje manjinskih prava, te pravno pozicioniran Centar za očuvanje i razvoj kulture manjine. Takođe, unapređen je rad savjeta manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica. Osim za Fond za koji se opredjeljuje 0,15 odsto iznosa tekućeg Budžeta, određen je iznos koji se opredjeljuje za rad i aktivnosti savjeta od najmanje 0,05 odsto tekućeg Budžeta. Ovim izmjenama je regulisano i pitanje korišćenja manjinskih jezika u jedinicama lokalne samouprave gdje manjina čini većinu ili najmanje pet odsto stanovništva.
Usvajanjem Zakona o izboru, upotrebi i javnom isticanju nacionalnih simbola na krajnje liberalan način je uređeno ovo pitanje, pa danas svoje nacionalne simbole i nacionalni praznik su utvrdili Albanci, Hrvati i Romi, dok ovu zakonsku mogućnost još uvijek nijesu iskoristili Bošnjačko vijeće u Crnoj Gori, Muslimanski savjet Crne Gore i Srpski nacionalni savjet.
Takođe, prethodna Vlada je donijela i Strategiju manjinske politike 2019-2023, sa pratećim akcionim planom, jasno postavljenim ciljevima koji su precizno adresirani, oročeni i za koja su planirana sredstva u Budžetu.
Za razliku od perioda do prošle godine, prije svega ono što u poslednjih godinu dana nedostaje jeste nedostatak političke volje da se nastavi sa ovim procesima. Prosto se stiče utisak da izvršnoj vlasti zaštita, unapređenje i integracija manjinskih naroda u crnogorosko društvo nije među njihovim prioritetima.
Kako vlast tretira manjine vidi se spuštunjem sa generalnog direktorata na na nivo Direkcije, a koja je pritom “krštena” u Direkciju za nacionalne i etničke manjine, a što je u suprotnosti sa definicijom manjina u Ustavu i Zakonu o manjinskim pravima i slobodama. Podsjećanja radi Ustav i zakoni prepoznaju manjinske narode i druge manjinske nacionalne zajednice, a ne nacionalne i etničke manjine.
Takođe, obim poslova pomenute direkcije je višestruko veći od recimo Direktorata za odnose sa vjerskim zajednicama, pa se i tu vidi pod čijom dirigentskom palicom svira ova Vlada i koji su bili njeni prioriteti.
U izvršnoj vlasti manjinski narodi su skoro pa nevidljivi, a to se najbolje primjećuje da prema podacima NVO Građanska alijansa od 205 imenovanih lica svega su sedam pripadnici manjinskih naroda.
Nažalost, danas moglo bi se konstatovati da i “preovlađajući narod”, odnosno etnički Crnogorci danas imaju sličan ili čak gori tretman od strane aktuelne vlasti.
Položaj i odnos vlasti prema manjinama najbolji je pokazatelj pravca u kojem se jedno društvo kreće. Položaj manjina se odražava na ukupno društvo.
Umjesto, nastavka rada na unapređenja multietničkog, multireligijskog i multikulturalnog sklada, antifašizma, sekularizma, te promocije evropskih i evroatlanskih vrijednosti danas na djelu imamo udžbeničke prijmjere revanšizma, povećanje slučajeva govora mržnje i etnički motivisanog nasilja, rast klerikalizma i uticaja jedne crkve i jedne susjedne države.
Sudeći po ovom ova vlast je skrenula sa puta i prije nego se formirala, ali prave vrijednosti su ipak sačuvane zahvaljujući proevropskim snagama u opoziciji, malom broju nevladinih organizacija i velikom broju građana koji su odavno shvatili da su različitosti naše najveće bogatstvo i da kao društvo vrijednosno pripadamo evropskom i evroatlanskom sistemu vrijednosti.
P.S. Ovoj Vladi, a time i propadanju Crne Gore u svim oblastima, se bliži kraj i već se nazire svijetlo na kraju tunela. O kakvoj Vladi je riječ danas su shvatili i oni koji su prije godinu dana mislili da je svaka promjena dobra i da “ekspertima” treba(mo) dati šansu.
(Autor je član Predsjednistva DPS-a i bivši generalni direktor Direktorata za unapređenje i zaštitu prava manjinskih naroda i drugih manjinskih nacionalnih zajednica u Ministarstvu za ljudska i manjinska prava)
