Sumnjivo trovanje protivnika Kremlja Petra Verzilova u Moskvi — samo nekoliko mjeseci nakon trovanja nervnim agensima u Britaniji, koje je dovelo do jedne smrti i tri slučaja teškog oboljenja — izaziva sjećanje na druge neprijatelje Kremlja koji su postali žrtve toksičnih napada u eri ruskog predsjednika Vladimira Putina i ranije, piše Radio Slobodna Evropa.
Ljekari u Berlinu, gdje je rusko-kanadski državljanin Verzilov odletio 15. septembra nakon ozbiljnih bolova, rekli su da je “vrlo vjerovatno” da je on otrovan.
Ljekari u Njemačkoj izjavili su da je nešto poremetilo nerve koji regulišu rad unutrašnjih organa Verzilova, dugogodišnjeg protivnika ruskog predsjednika Putina i člana pank grupe Pussy Riot i disidentske umjetničke trupe Voina.
Slučaj Verzilova dolazi samo nekoliko mjeseci nakon što su bivši ruski dvostruki agent Sergej Skripalj i njegova ćerka Julija pronađeni u nesvjesti u parku u engleskom gradu Salisberiju.
Britanska javna istraga otkrila je da su Skripaljevi otrovani smrtonosnim agensom novičok i utvrdili su da su napad izveli ruski državni agenti, kasnije identifikovani kao dvojica muškaraca koji su putovali pod imenom Aleksandar Petrov i Ruslan Boširov.
Malo manje od četiri mjeseca kasnije, Britanci Čarli Rouli i Don Stardžes su doveženi u bolnicu u Salisburiju u kritičnom stanju i ustanovljeno je da su otrovani Novičokom. Stardžes je umrla 8. jula.
Skripalj, 67-godišnji bivši pukovnik ruske vojske, i njegova odrasla ćerka oporavili su se poslije nekoliko mjeseci intenzivnog liječenja u bolnici.
Skripalja je 2006. godine osudio ruski sud zbog “veleizdaje u formi špijunaže” a na osnovu optužbi da je tokom devedesetih izdao imena ruskih agenata u Evropi britanskim obavještajnim agentima Mi6-a.
Napad na Skripaljeve proširio je listu slučajeva trovanja protivnika ili kritičara Kremlja tokom posljednjih godina, od kojih su se neki završavali fatalno, u okolnostima koje su izazvale sumnje o ubistvima u KGB-stilu.
Dok su Skripaljevi bili hospitalizovani, komesar za pomoć policiji iz Londona Mark Roli je za BBC rekao da vlasti “moraju biti budne zbog činjenice da postoje državne pretnje koje ilustruje slučaj Aleksandra Litvinjenka”.
Litvinjenko, bivši ruski agent za državnu bezbjednost koji je prešao u Britaniju i postao oštar kritičar Kremlja, ozbiljno je obolio u novembru 2006. godine i umro je tri nedjelje kasnije. Otkriveno je da je otrovan radioaktivnim polonijumom.
Evo detaljnijeg pregleda otrova koji su, kako se smatra, korišćeni u poznatim slučajevima međunarodnih i domaćih toksičnih napada koji uključuju Ruse.
Fentanil i karfentanil
Prvobitni izvještaji u britanskim medijima navodili su da su vlasti sumnjale da su Skripalj i njegova ćerka bili izloženi fentanilu, sintetičkom lijeku protiv bolova koji je najmanje 50 puta jači od morfijuma.
Srodni sintetički opioid, karfentanil, je 100 puta jači od fentanila i čak 10.000 puta jači od morfijuma.
Osim medicinske upotrebe i zloupotrebe kao ulični ljekovi koji često imaju smrtonosne posledice, ovi ljekovi se koriste kao potencijalno smrtonosni agens za onesposobljavanje.
Ovi ljekovi se mogu koristiti kao municija poput jastučića natopljenih izvesnom supstancom, kuglica poput onih koje se koriste za paint-ball ili aerosol sprej.
Oni se mogu zapaliti u kontaktu sa kožom ili ako se udahnu u vazduhu.
Američki centar za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) upozorio je radnike “prve pomoći ” da u slučajevima izloženosti fentanilu i karfentanilu mogu da se izlože ovim ljekovima tako što dodiruju kožu žrtve.
Dva policajca koji su prvobitno stigla na lice mjesta u slučaju Skripaljevih su liječeni, a jedan od njih je ostao u bolnici do 6. marta.
Moskovska talačka kriza u pozorištu
U izvještaju britanskih naučnih stručnjaka koji su testirali odjeću i uzorke urina troje preživjelih iz talačke krize u moskovskom pozorištu 2002. godine, otkriveno je da su ruske specijalne snage koristile karfentanil kao način da onesposobe čečenske separatiste koji su držali 800 ljudi u zatočeništvu u pozorištu Dubrovka.
Racija je uspjela, ali više od 120 talaca umrlo je od efekata ovog lijeka.
U istom izvještaju primjećeno je da je ruski general koji je rukovodio vojnim hemisjkim institutom rekao da fentanil može da nokautira osobu za samo nekoliko minuta.
Najosjetljiviji dio Gelsemiumovog otrova je Gelsemium elegans, ili “trava srcolomka”, rijetka vrsta biljke koja raste samo u Aziji.
Povezivanje hrane sa “travom srcolomkom” je poznata metoda ubijanja ruskih i kineskih ubica.
Aleksandr Perepilični
Ruski oligarh i kritičar Kremlja koji je 2009. zatražio utočište u Britaniji, Aleksandr Perepiličan je pomagao u švajcarskoj istrazi o ruskoj šemi pranja novca, pružajući dokaze protiv navodno korumpiranih zvaničnika u Moskvi. On je takođe pružio dokaze protiv ruskih zvaničnika povezanih sa smrću advokata koji se borio protiv korupcije Sergeja Magnickog 2009. godine u Moskovskom zatvoru.
Malo prije nego što je kolabirao i umro u novembru 2012. godine u 44. godini dok je trčao ispred svoje kuće u Sareju, Perepilični je svojim kolegama rekao da je primio prijetnje smrću.
Iako je bio četvrta osoba povezana sa slučajem Magnitski koja je umrla u čudnim okolnostima, policija u Sareju je prvobitno zaključila da njegova smrt nije sumnjiva.
Međutim, 18. maja, britanske vlasti su ponovo otvorile istragu o njegovoj smrti 2012. godine, nakon što su novi testovi otkrili tragove u stomaku koji su mogli doći samo iz jako toksične biljke gelsemium.
Sudski patalog u Suriju je rekao da je toksikološki izvještaj podstakao “ozbiljnu zabrinutost” da je Perepilični mogao biti ubijen zbog pomaganja u otkrivanju moćnog udruženja ruske prevare.
Sud je takođe utvrdio da postoji “istorijsko neprijateljstvo” između Perepiličnog i Dmitrija Kovtuna, jednog od dvojice Rusa za koga je u januaru 2016. godine britanska istraga utvrdila da je otrovao Litvinjenka u Londonu 2006. godine.
– Polonijum-210
Polonijum je rijedak i visoko radioaktivni element koji se nalazi u rudi uranijuma. Polonijum-210 je otprilike 250.000 puta toksičniji od vodonik-cijanida, koji je izuzetno otrovna tečnost koja može brzo da ubije ukoliko se koristi u koncentrovanoj dozi.
Aleksandr Litvinjenko
Bivši oficir ruske bezbjednosne službe FSB, Litvinjenko je pobjegao u London s porodicom 2000. godine i dobio je politički azil.
Litvinjenko je otrovan u suši baru u Londonu u novembru 2006. a autopsija je otkrila tragove polonijuma-210 u njegovom tijelu. Britanski eksperti rekli su da je on vjerovatno bio prva osoba koja je umrla od akutnih efekata polonijuma-210.
Britanska istraga u januaru 2016. godine zaključila je da postoje “snažni posredni dokazi o odgovornosti ruske države” i da su ruski predsjednik Vladimir Putin i tadašnji šef špijuna Nikolaj Patrušev “vjerovatno odobrili” trovanje Litvinjenka.
Istraga koju je predvodio penzionisani britanski sudija, ser Robert Oven, takođe je zaključila da je bivši agent KGB-a i bivši pripadnik obezbjeđenja Kremlja Andrei Lugovoi izvršio atentat zajedno sa Dmitrijem Kovtunom i to tako što je ubacio polonium-210 u čajnik koji je poslužen Litvinjenku u restoranu u Londonu.
Prije nego što je umro, Litvinjenko je napisao pismo optužujući Putina da je naredio njegovu smrt. Ranije je optužio FSB da je izvršila bombaške napade i druge lažne napade u Rusiji u pokušaju da dovede Putina na vlast – što su navodi koje su ruske vlasti odbile.
Litvinjenko je takođe optužio Putina da je naredio ubistvo ruske istraživačke novinarke Ane Politkovskaje, kritičarke Kremlja, koja je ubijena dva mjeseca prije nego što je on umro .
– Talijum
Talijum je hemijski element koji se nalazi u kalijumovim rudama, ali je i nusproizvod koji se dobija od rafinisanja hemijskih sulfida. Male, netoksične količine radioizotopa talij-201 se koriste u skenerima nuklearne medicine.
Soli talija su veoma toksične i koriste se u otrovima za pacove i u insekticidima. Trovanje talijumom dovodi do gubitka kose. Zbog njegove upotrebe kao oružja za ubistvo, on se ponekad naziva “otrovom trovača”.
Nikolaj Koklov
Nikolaj Koklov je bio sovjetski agent KGB koji je prešao u Sjedinjene Države 1953. godine i svedočio o operacijama KGB-a. Koklov je liječen zbog trovanja talijumom u Frankfurtu, u Njemačkoj, 1957. godine nakon neuspešnog pokušaja atentata KGB-a, vjerovatno prvog radiološkog napada agenata KGB-a.
Bivši oficiri KGB-a tvrde da je Koklov otrovan radioaktivnim polonijumom, baš kao što je bio i Litvinjenko 2004. godine, a ne talijumom.
Litvinjenkovo trovanje polonijumom-210 u početku je pogrešno dijagnostikovano kao talijumsko trovanje.
Juri Ščekočikin
Ruski istraživački novinar i član parlamenta Juri Ščekočikin vodio je kampanju protiv korupcije i uticaja organizovanog kriminala u Rusiji.
Ščekočikin je umro u julu 2003. – samo nekoliko dana prije nego što je planirao da se sastane sa istražiteljima FBI-ja u Sjedinjenim Državama – nakon što je obolio od misteriozne bolesti i pokazivao simptome teške alergijske reakcije.
Ruske vlasti su izjavile da je umro od Lielovog sindroma, ali njegovi podaci o lečenju i obdukciji ostali su pod kontrolom FSB-a.
Neki istraživači kažu da su simptomi bolesti Ščekočikina slični simptomima radioaktivnog trovanja Koklova i Litvinjenka.
Tetrahloridibiodioksin (TCDD) – “Dioksin”
TCDD – obično, mada netačno, naziva se dioksin – je na sobnoj temperaturi bezbojna čvrsta supstanca bez mirisa. To je glavni zagađivač u “Agent Orange“, supstanci za defoliaciju koju je koristila američka vojska u ratu u Vijetnamu. TCDD je od strane Međunarodne agencije za istraživanje raka klasifikovana kao kancerogena za ljude.
Viktor Juščenko
Ukrajinski političar Viktor Juščenko bio je otrovan opasnim količinama TCDD krajem 2004. godine, dok je bio kandidat za predsjednika protiv ruskog kandidata Viktora Janukoviča.
Testovi su u to vrijeme pokazali da je imao drugu najvišu koncentraciju TCDD ikad izmjerenu kod čovjeka.
Kao rezultat toga, njegovo lice je godinama bilo izobličeno, ali se polako oporavlja.
Juščenko, koji je favorizovao evropske integracije i ukrajinsko članstvo u NATO-u, rekao je da njegovo trovanje “nije privatni čin” i optužio ruske zvaničnike da spriječavaju istragu o tome ko je odgovoran za njegovo trovanje.
Rezultati zvaničnih izbora koji su proglasili Janukoviča kao pobjednika izbora doveli su do protesta u okviru tzv. Narandžaste revolucije. Vrhovni sud je odlučio da je došlo do velike prevare u korist Janukoviča i naredio novo glasanje na kojem je pobijedio Juščenko.
Sarin i drugi nervni agensi
Sarin je bezbojan, tečni nervni agens koji uzrokuje smrt gušenjem, jer žrtve nisu u stanju da kontrolišu mišiće koji se koriste prilikom disanja. Najopasniji je kada se udiše. Tekućina se lako pretvara u gas i koncentrovana isparenja takođe mogu prodrijeti u kožu. Ujedinjene nacije su Sarin klasifikovale kao oružje za masovno uništavanje. Skladištenje sarina je zabranjeno u skladu sa Konvencijom o hemijskom oružju.
Ibn al-Hatab
FSB je saopštio da su njegovi operativci ubili Ibn al-Hataba, militanta iz Saudijske Arabije koji se tokom devedesetih i početkom 2000-ih zajedno sa čečenskim militantima borio na ruskom sjevernom Kavkazu. Umro je 2002. godine.
Članovi Hatabovi porodice i drugi izvori u Čečeniji kažu da je otrovan nakon što je primio pismo u kojem se nalazio “brzo djelujući nervni agens, vjerovatno sarin ili derivat”.
Ruski izvještaji za štampu tvrde da je pismo dostavio dvostruki agent Dagestani koga je platio FSB.
Mikroinženjerijska kuglica ricina
Sovjetski Savez posedovao je vojnu verziju otrova ricin tokom hladnog rata, kada je KGB osumnjičen za pokušaje atentata na najmanje tri poznata dezertera Varšavskog pakta.
Ricin je prirodno proizveden u sjemenu biljke ricinus communis, koja se drobi za proizvodnju ricinusovog ulja.
Pulpa iz osam zdjela sjemena smatra se opasnom dozom za odrasle. Međutim, smrt od konzumiranja rastvora sjemena biljke je rijetka zbog složene ljuspice sjemena i zbog toga što ljudsko tijelo može da svari taj toksin.
Ricin je najotrovniji kada se udahne, ubrizga ili na neki drugi način unese u krvotok.
U obliku prečišćenog praha, doza veličine nekoliko zrna kuhinjske soli dovoljno je jaka da ubije odraslu osobu.
Georgi Markov
Najzloglsniji slučaje je takozvani “atentat kišobranom“ na bugarskog disidentskog novinara Georgija Markova u Londonu u septembru 1978. godine. Markov, koji je radio za BBC i Radio Slobodna Evropa, umro je četiri dana nakon što mu je u nogu data injekcija sa mikroinženjerijskom kuglicom koja sadrži otrov ricin. Britanski istražitelji sumnjaju da je kuglicu ispalio ubica koji je koristio uređaj sakriven u vrhu kišobrana dok je Markov čekao autobus na londonskom mostu Voterlu.
Vladimir Kostov
Sličan pokušaj atentata bio je 10 dana ranije protiv još jednog bugarskog dezertera koji je radio za Radio Slobodnu Evropu, Vladimira Kostova. Kostovu je pucano u leđa sa istom vrstom kuglice ricina dok je hodao u stanici metroa u Parizu u avgustu 1978. godine, ali mu je ubačen samo mali dio ricina u krv i on je preživio.
Boris Korzak
U avgustu 1981. godine, izloženi dvostruki agent CIA, Boris Korzak, pogođen je u bubreg sličnom ricin kuglicom ispaljenom iz vazdušnog pištolja dok je kupovao hranu u Virdžiniji. Korzak je takođe preživio napad i bio je uvjeren da je KGB odgovoran.
Neidentifikovani otrovi
Hafizulah Amin
Hafizulah Amin bio je avganistanski političar tokom hladnog rata koji je obavljao dužnost predsjednika tri mjeseca tokom 1979. godine, nakon što je naredio atentat na svog prosovjetskog prethodnika Nur Muhammada Tarakija.
Sovjetski zvaničnici navodili su da je Amin bio agent CIA-e.
KGB agent koji je ubačen u predsjedničku palatu i postao kuvar pokušao je da otruje Amina 13. decembra 1979. godine, ali Amin je sumnjao da je otrovan i zamijenio je hranu i piće sa svojim zetom – koji se razbolio i poslat je u bolnicu u Moskvi.
Dvije sedmice kasnije, Amina su ubile sovjetske snage koje su zauzele Tadžbegovu palatu u Kabulu.
Sovjetski savez je tada postavio Babrak Karmala za avganistanskog predsjednika.
Ana Politkovskaja
Ruska istraživačka novinarka, aktivistkinja za ljudska prava i kritičarka Kremlja, Politkovskaja se u septembru 2004. godine teško razboljela nakon što je popila čaj na letu Aeroflot-a iz Moskve za južnu Rusiju tokom talačke krize u školi u Beslanu.
Politkovskaja je vjerovala da je ona bila otrovana od strane FSB-a, a mediji kažu da su njeni napadači koristili nepoznati toksin koji je pripremljen u bivšem sovjetskom tajnom policijskom objektu.
Politkovskaja je preživjela, ali je ubijena dvije godine kasnije u liftu njene zgrade u Moskvi.
