Trka za „vrhunske poslove“ u EU je već u toku: jučerašnja odluka predsjednika Evropskog savjeta Šarla Mišela bez presedana da prerano, već u julu, napusti svoju funkciju, smjesta je potresla kalendar i izazvala probleme i pitanja oko njegovog nasljednika.
Četrdesetosmogodišnjem bivšem belgijskom premijeru koji je četiri godine predsjedavao sastancima šefova država ili vlada 27 zemalja EU, sadašnji mandat prestaje tek u novembru.
Ali, odlučio je da se pripremi za svoju budućnost tako što će se kandidovati za izbore za Evropski parlament. Planirani od 6. do 9. juna, oni će dovesti do obnove šefova glavnih institucija EU što mora odražavati političku ravnotežu koja je rezultat tog glasanja.
Njegova najava pojačava očekivanja oko namjera druge vodeće ličnosti EU, predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lajen, kojoj mnogi posmatrači pripisuju želju da se kandiduje za novi mandat.
Šarl Mišel koji će na evro-izborima predvoditi listu Reformskog pokreta (MR, liberalna partija francuskog govornog područja), namjerava da obavlja „funkciju predsjednika Evropskog savjeta do polaganja zakletve kao poslanika, što će biti 16. jula“.
On je uvjeravao da su njegove funkcije kompatibilne sa vođenjem kampanje za izbor u Evropski parlament: „To je potpuno ista situacija kao kada premijer ili predsjednik (zemlje članice) učestvuje u nekoj predizbornoj kampanji“, rekao je on juče novinarima putem video-konferencije.
Povodom posljedica njegovog preranog odlaska koji je oodmah izazvao kritike, on je podsjetio da bi njegovog nasljednika trebalo da odredi Evropski savjet u junu i da bi lideri vrlo dobro mogli da „odluče da to učine i ranije“ novog nosioca te funkcije da bi se izbjegao svaki rizik od upražnjenog mjesta.
„Ako sve prođe kako treba, o nominacijama ‘najviših poslova’ može se apsolutno odlučiti na Evropskom savjetu krajem juna“, takođe smatra jedan evropski zvaničnik koji, međutim, dovodi u pitanje sposobnost Šarla Mišela da „vodi kampanju, a prije svega da predsjedava Evropskim savjetom poslije izbora početkom juna“.
Ukoliko se nasljednik ne nađe, evropske procedure predviđaju, u slučaju završetka mandata zbog neke „prepreke“, da predsjednika Evropskog savjeta privremeno zamijeni lider države koja obavlja šestomjesečno predsjedavanjem Savjetom Evrope EU – to jest vodi evropske sastanke na ministarskom nivou.
Ali u julu će to biti nacionalistički mađarski premijer Viktor Orban, poznat po anti-EU stavovima i jedini lider među 27 koji održava bliske veze s Kremljom od početka ruske ofanzive na Ukrajinu.
Šarl Mišel je, međutim, ukazao da je moguće „promijeniti (te odredbe) prostom većinom“.
„Ako postoji želja da se izbjegne Viktor Orban, postoje različite moguće opcije“, rekao je on.
Holandska evroposlanica Sofie in’t Veld, iz „Renew Europe“ (centristi i liberali) što je politička porodica Šarla Mišela, kritikovala je njegov najavljeni odlazak.
„Kapetan napušta brod usred oluje! Ako je to nezainteresovanost za sudbinu Evropske unije, kakav je vaš kredibilitet kao kandidata?“ za evropslanika, napisala je ona na platvormi „X“.
Šarl Mišel je branio svoj izbor time što želi da se biračima predstavi kao „primjer“ i da „preuzme lični rizik“.
„Bilo bi mi veoma ugodno da sačekam do decembra, da ne budem kandidat, da ne budem odgovoran (…) i da pokušam iza scene pregovarati o svojoj budućoj ulozi“, rekao je on o tome da li je, pored svog izbora da ide na mjesto za evro-poslanika, ciljao na još jedan „vrhunski posao“, kao što je predsjedavanje Evropskom komisijom.
On je rekao da je u subotu obavijestio evropske lidere o svojoj odluci, dodavši da je „većina reagovala pozitivno“.
Taj belgijski političar je u julu 2019. tokom raspodjele „najviših poslova“ izabran da naslijedi Poljaka Donalda Tuska na mjestu predsjednika Evropskog savjeta, institucije koja okuplja šefove država ili vlada država članica. U tom svojstvu, četiri godine je bio odgovoran za vođenje rada samita EU.
Evropski poslanici, kojih će poslije izbora 2024. biti 720, biraju se na opštim direktnim izborima na period od pet godina.
