Gradonačelnici prijestonica Višegradske četvorke potpisali su “pakt slobodnih gradova” dok se suočavaju s nacionalnim vladama u kojima dominiraju populistički nacionalisti. Postoje, međutim, bojazni da bi svojim liberalnim politikama mogli pojačati podijele urbano-ruralno koje često koriste populistički političari.
Gradonačelnici Bratislave, Budimpešte, Praga i Varšave udružili su se u savez “slobodnih gradova” koji se zalažu za toleranciju, demokratiju i zelenu politiku, nasuprot neliberalnom trendu u njihovim državama koje često zajedno nastupaju protiv Brisela po pitanjima imigracija ili vladavine prava, pišu svjetski mediji.
Otpor nacionalističkim vladama
Gradonačelnici četiri istočnoevropske prijestonice su formirali “pakt slobodnih gradova” kao enklavu otpora nacionalističkim centralnim vladama koje su preoblikovale istočno krilo Evropske unije gdje su tri decenije poslije pada Gvozdene zavjese ugrožene demokratske norme, ukazuje Blumberg (Bloomberg).
Liberalni gradonačelnici Budimpešte, Bratislave, Praga i Varšave su u ponedjeljak u mađarskoj prijestonici potpisali sporazum o zaštiti zajedničkih vrijednosti, uključujući “slobodu, ljudsko dostojanstvo, demokratiju, ravnopravnost, vladavinu prava, socijalnu pravdu, toleranciju i kulturnu raznovrsnost”.
Dogovor je, kako navodi Blumberg, simbolično potpisan u prostoru Centralnoevropskog univerziteta koji je bio primoran da u Beč izmjesti većinu svojih programa pošto je vlada premijera Viktora Orbana pooštrila pravila o akreditaciji univerziteta poslije javne kampanje protiv osnivača te visoke škole Džordža Sorosa (George).
Gradonačelnici Bratislave, Budimpešte, Praga i Varšave su poručili da je njihov pakt otvoren i za druge gradove koji dijele njihove vrijednosti.
Zahtjev Briselu za direktno finansiranje
Čelnici prijestonica Višegradske četvorke pozvali su Evropsku uniju da zaobiđe nacionalne vlade koje se s prezirom odnose prema demokratskim standardima i da direktno sarađuju s gradskim vlastima koja mogu ostvariti “čuda” u oblastima kao što su klimatska promjene, ističe Rojters (Reuters).
Osnivajući novu alijansu s ciljem da se obezbijedi direktno finansiranje iz EU, gradonačelnici Varšave, Budimpešte, Praga i Bratislave su rekli da mogu koristiti novac efikasnije od centralnih vlada kojima većinom dominiraju evroskeptični nacionalisti.
EU je posljednjih godina optuživala zemlje Višegradske četvorke da podrivaju vladavinu prava, a neke članice Unije traže da dodjela sredstava iz fondova EU za infrastrukturu i druge projekte treba da zavisi od poštovanja demokratskih standarda i vladavine prava, ukazuje Rojters.
Gradonačelnici su rekli da njihovi gradovi – svi u rukama stranaka i političara koji nisu u nacionalnim vladama – ne treba da trpe zbog politika za koje nisu odgovorni, dodaje Rojters. Oni su rekli da populističke vlade često koriste fondove EU da utvrde svoje položaje i obogate prijatelje, zbog čega razvojnu pomoć treba direktno usmjeriti gradovima u kojima su najskoncentrisaniji socijalni i ekološki problemi.
“Pitanje je da li Evropa može izaći iz svoje sjenke i direktno sprovoditi projekte”, rekao je gradonačelnik Budimpešte Gergelji Karačonji (Gergely Karácsony) i dodao da “gradovi mogu napraviti čuda u oblastima klimatskih promjena i inovacija”. Gradonačelnik Varšave Rafal Trzaskovski (Rafal Trzaskowski) je rekao da gradovi nesrazmerno doprinose privredama zemalja, ali da imaju i preveliki karbonski otisak. “Vlade koje uzimaju novac od gradova iz političkih razloga štete cijelom regionu”, rekao je on.
Podjela urbano-ruralno
Lideri Višegradske četvorke, koji su se udružili protiv Brisela po pitanju imigracija, klimatskih promjena i vladavine prava, sada se suočavaju s novom vrstom opozicije iznutra, ističe Fajnenšl tajms (The Financial Times).
Na sastanku lidera EU prošle nedjelje, Poljska, Mađarska i Češka su bili protiv planova predsjednice Evropske komisije Ursule fon der Lejen (von der Leyen) za karbonsku neutralnost do 2050. Zbog podrivanja vladavine prava protiv Poljske i Mađarske je pokrenuta procedura u Briselu zbog koje bi mogle ostati bez prava glasa u EU, ali su dvije zemlje obećale da će uložiti veto na sankcije koje bi pogodile drugu.
Uz to, Mađarska i Češka su pod pažnjom zbog potencijalne zloupotrebe fondova EU i mađarska vlada je zbog lošeg upravljanja pristala da vrati 1,5 milijardi eura u EU ili 10 odsto sredstava koje je dobila za period od 2014. do 2020. Češki premijer Andrej Babiš je pod pritiskom poslije medijskih izvještaja da Evropska komisija želi da zemlja vrati evropske subvencije pošto je revizija zaključila da postoji mogući sukob interesa.
Potpisnici “pakta slobodnih gradova” založili su se da zajedno rade u odbrani proevropskog urbanog biračkog tijela nasuprot socijalno konzervativnih nacionalnih vlada, kao i za odbranu zelene politike, ističe britanski list.
Njihova inicijativa, ukazuje Fajnenšl tajms na ocjene analitičara, mogla bi da pomogne promijeni imidža četiri zemlje, ali bi takođe mogla da pojača unutrašnje podjele urbano-ruralno, što može odmoći njihovim strankama na nacionalnom nivou.
‘Ostrva u iliberalnoj oluji’
Mađarski premijer Orban promoviše centralnu Evropu kao bastion tradicionalnih i konzervativnih vrijednosti, ali novi pakt prijestonica djeluje da ide nasuprot te tendencije, ocjenjuje agencija Frans pres (Agence France Presse), ukazujući da su sva četiri gradonačelnika uprkos nacionalnom trendu pobijedili na izborima u svojim gradovima.
Rafal Trzaskovski je 2018. u Varšavi pobijedio rivala iz vladajuće partije Pravo i pravda. Bratislavu vodi Matuš Vilo (Villo), arhitekta i vođa popularnog rok benda, koji je kao nezavisni kandidat pobijedio u novembru 2018. Istog mjeseca Zdenek Hrib iz Piratske partije je izabran za gradonačelnika Praga.
Njima se u oktobru pridružio predstavnik zelenih Karačonji koji je pobijedio kandidata kojeg je podržavao Orban, što je prvi izborni poraz mađarskog premijera otkad je došao na vlast 2010, ukazuje AFP.
Nasuprot vlada Višegradske četvorke koja posljednjih godina djeluje kao neliberalna grupa solidarnosti koja se zajedno suočava s prijetnjama i ukorima iz Brisela, ujedinili su se potpisnici “pakt slobodnih gradova” kao “ostrva u neliberalnoj oluji”, piše londonski Gardijan (The Guardian).
“Naši glasovi više ne mogu biti ućutkivani, ni kod kuće ni u Evropi. Ako jedan od nas bude utišan, ostali će za njega podići svoj glas”, rekao je na ceremoniji potpisivanja gradonačelnik Budimpešte, dok je gradonačelnik Praga poručio da zajedno mogu biti jači. “Ako ne budemo uspjeli, to će značiti novi talas populizma koji će davati proste i pogrešne odgovore na probleme”, rekao je Hrib.
Orban je više puta govorio o blistavoj budućnosti integrisane centralne Evrope. Međutim, vizija “neliberalne demokratije” koju gaje Orban i neki drugi političari u regionu, ističe Gardijan, zasnovana je na posebnom tumačenju “hrišćanskih vrijednosti”. Vlade koriste polarizujuću retoriku da posiju strah od imigranata i manjina, a LGBT zajednice u regionu, posebno i Poljskoj, mete su desničarskih kampanja.
Nasuprot nacionalnim vladama, četiri gradonačelnika su rekla da podržavaju toleranciju i raznovrsnost. “Naši gradovi će ostati otvoreni, progresivni, tolerantni i najvažnije evropski”, rekao gradonačelnik Varšava Trzaskovski.
Ipak, Orbanova stranka Fides i dalje ima veliku podršku u ostatku Mađarske, dok je poljska vladajuća partija Pravo i pravda osigurala drugi mandat u oktobru, podvlači Gardijan i ističe da nije jasno da li su opozicioni političari u regionu našli način da pobijede izvan velikih gradova. Štaviše, to može poslužiti da se poveća podjela između gradskih elita i ostatka zemlje, koju često koriste populističke vlade, zaključuje list.
