Egipat, najmnogoljudniju zemlju na Bliskom istoku i treću najmnogoljudniju na afričkom kontinentu, pogodio je do sada najkrvaviji džihadistički napad.
Broj poginulih u napadu na sufijsku džamiju al Ravdah, u kojoj su pripadnici snaga bezbjednosti bili na tradicionalnoj molitvi petkom, još nije konačan, a prema posljednjem izvještaju poginulo je najmanje 235 osoba. Ovaj napad je ubojitiji od onog u oktobru 2015. u kom je bombom srušen ruski civilni avion na letu iz Šarm el-Šeika, kada su poginula sva 224 putnika i člana posade.
Današnji napad je takođe bio pažljivo osmišljen i koordinisan, kombinujući bombaški napad u džamiji i pucnjavu na vjernike koji su iz džamije bježali.
Najmanje 1.000 vojnika je ubijeno od početka pobune na Sinaju
Teroristički napadi u Egiptu, u kojima je do sada ubijeno najmanje 1.000 pripadnika bezbjednosnih snaga, dio su oružane pobune džihadista sa Sinajskog poluostrva koja traje već šest godina. Pobuna je eskalirala vojnim udarom u kojem je srušena demokratski izabrana, ali autoritarna vlada Muslimanskog bratstva, na čelu s Muhamedom Morsijem. Tako je, u samo dvije godine, Egipat dobio trećeg vladara zaredom – nakon ozloglašenog diktatora Hosnija Mubaraka i Morsija, na vlast je došao general Abdel Fatah El-Sisi, koji se predstavljao kao zaštitnik tekovina revolucije iz 2011. od islamskog ekstremizma, ali je vrlo brzo uspostavio represivan i brutalan režim po uzoru na Mubarakov.
Stotine članova i pristalica Muslimanskog bratstva ubijeno je u krvavom gušenju protesta, a još desetine hiljada su strpani u zatvore, mučeni i osuđivani u politički montiranim procesima. Sam Morsi je zatvoren i prvo osuđen na smrtnu kaznu, na suđenju koje je Amnesty International kritikovao kao ”farsu zasnovanu na ništavnoj proceduri”, a presuda se nakon žalbe, ipak, ukinula. Trenutno čeka novo suđenje.
Sisi se brutalno obračunao sa islamistima i sekularnom opozicijom
Od represije nisu ostali pošteđeni ni sekularni, liberalni i ljevičarski disidenti, sindikalisti, novinari, LGBT aktivisti i ostali – ukratko, praktično svi elementi egipatske opozicije i nezavisnog civilnog društva. Evidentno je da je Egipat treća zemlja na svijetu po broju uhapšenih novinara, iza Kine i Turske. Političku represiju prati i ozbiljna ekonomska kriza, na koju je Sisijev režim odgovorio povećanjem poreza, cijena goriva i inflacijom egipatske funte.
Meta napada i hrišćanski Kopti
Teško je govoriti o uzrocima i posljedicama u toliko kompleksnim društvenim pitanjima, ali čini se da Sisijeva diktatura ne samo da nije suzbila, nego je dodatno raspirila džihadističku pobunu. Teroristički i gerilski napadi postali su redovna vijest iz Egipta – samo ove godine izvršeno ih je najmanje osam. Eskalaciji u posljednjih nekoliko godina je doprinio i nastanak Islamske države.
Uprkos brojnim akcijama egipatskih snaga, Sinaj ostaje glavno sjedište pobune koju i dalje ne uspijevaju ugušiti. A teroristi su proširili područje djelovanja sve do Aleksandrije i Kaira, prijeteći samom centru države. Meta ovih napada najčešće je koptska hrišćanska manjina – oko 10 odsto od ukupnog stanovništva.
Vladavina čeličnom rukom samo je ojačala terorističke prijetnje
Sisi nije pronašao način da suzbije terorizam. Čini se da je njegov gubitak kontrole, uprkos predrasudama da na Bliskom istoku funkcioniše samo vladavina čeličnom šakom, barem djelimično rezultat upravo takve vladavine. Sisi sada obećava “brutalni odgovor” na nezapamćeni napad, ali upravo je njegova autoritarna politika stvorila masovno nezadovoljstvo u narodu i otvorila prostor za mobilizaciju islamističkih militanata. Drugim riječima, kada mirni protest, aktivizam i realizovanje političkih ciljeva legitimnim putem postanu nemogući, oružana pobuna i ekstremizam postaju znatno privlačniji. Nakon što je Islamska država napokon slomljena u Siriji i Iraku, sve je vjerovatnije da će se centar te terorističke organizacije premjestiti u Egipat.
Ž.N.
