Od antičkog doba, do 18. vijeka, plaža je budila strah i neprijatnost u kolektivnoj svijesti. Obalski pejzaž bio je poistovijećen sa opasnom divljinom u kojoj se odigravaju brodolomi i prirodne katastrofe. U klasičnoj mitologiji, bijes okeana je opšte mjesto, a plaža obično donosi nesreću. Antika nije poznavala privlačnost plaža, niti emociju koju danas izaziva bacakanje po talasima, piše Newsweek.
I tokom srednjeg vijeka, plaža je zadržale iste atribute, jer sve najveće opasnosti dolazile su sa obale – pirati, banditi, krstaši, kolonizatori, kuga, boginje i slično. Čak i u kasnijim vremenima, plaža je shvatana kao granica nepoznatog, naročito u zapadnoj književnosti.
Kada i kako je onda plaža doživjela tu transformaciju – od simbola prijetnje do omiljenog mjesta miliona?
Moderno shvatanje plaže kao mjesta za zdravlje i hedonizam došlo je sa industrijskom revolucijom. Evropsko “otkriće” plaže predstavlja jedan od najboljih primjera toga kako se ljudsko mišljenje, naročito o prirodi, drastično mijenja, i to sa velikim posljedicama po životnu sredinu i svijet.
U drugoj polovini 18. vijeka, evropske elite počele su da otkrivaju ljekovita svojstva svježeg vazduha, fizičkih vježbi i plivanja. Trend je naročito bio prigrljen u Velikoj Britaniji koja je bila dom Industrijske revolucije. Aristokrate i intelektualci postali su još jednom okupirani fizičkom spremom i higijenom.
Više klase djelovale su krhko i istrošeno u dobu, usljed čega se rodila ideja “vraćanja moru”. Preko noći su evropski doktori počeli de prepisuju plivanje u hladnoj morskoj vodi kao terapiju i prva odmarališta su počela da se otvaraju u do tada zatvorenim obalskim selima i gradićima.
Ljudi su počeli da idu na more zbog čitavog niza problema: melanholije, lepre, impotencije, infekcija, menstrualnih problema, histerije i mnogo čega.
Književnost romantizma i specifičan senzibilitet vremena doprinijeli su ovom procesu oživljavanja plaže. Romantičarski pisci unijeli su emociju, divljenje i čuđenje u naizgled obične stvari, kao što je šetanje duž plaže i posmatranje plime i osjeke. Obalski pejzaž, nekada smrtonosan, postao je mjesto katarzijanskog iskustva u kojem se individua povezuje sa prirodom. Plaža je postala mjesto za samospoznaju zahvaljujući ovim stvaraocima i slikarima kao što su Kaspar David Fridrih i Džozef Vilijam Tarner.
Plaža je postala nešto sasvim novo za Evropljane, a to je utočište kada je čovjeku potrebno da pobegne iz užurbanog zagušljivog grada. Uspon željeznice ubrzao je ovaj proces i pretvorio ga u nastanak turizma kakvog poznajemo danas. Putovanje je odjednom postalo pristupačno i lako, a obale su postale otvorene i za srednju klasu.
Termin “odmor” zaživio je u pravom smislu.
Ova revolucija koja je zahvatila čitavu Evropu, a nešto kasnie i svijet, zauvijek je promijenila ne samo društvo, već i životnu sredinu čitave planete.
Razvoj turizma, preoblikovao je mnoge gradove i stvorio stotine, ako ne i hiljade novih. Danas, oko polovine svjetske populacije živi na 60 kilometara od obale. Istovremeno, zbog ogromnog broja ljudi između 75 i 90 odsto pješčanih plaža nestaje, što zbog rasta novoa mora, što zbog ljudi.
S obzirom da su nekretnine na obali najskuplje i najpoželjnije na tržištu, lako se zaboravlja koliko je ranjiva ova vrijednost i koliko lako možemo da je izgubimo. Loše stanje svjetskih plaža ne predstavlja samo ekološki problem, več i kulturni.
