Neko vas je vjerovatno već upozorio da je danas petak 13. “najbaksuzniji” od svih dana, a oni sujevjerni među nama možda čak i strahuju da bi se danas moglo dogoditi nešto loše ili strašno.
Bez obzira na to da li vjerujete u takve stvari ili ne, donosimo vam nekoliko zanimljivosti o ovom danu.
Odakle uopšte kombinacija petka i broja 13?
Broj 13 već vjekovima nosi stigmu nesreće. U zapadnoj kulturi broj 12 se smatra “potpunim” (12 mjeseci, 12 horoskopskih znakova, 12 apostola…), dok broj 13 narušava tu ravnotežu.
Petak je u srednjovjekovnom hrišćanskom svijetu bio povezan sa raspećem Isusa Hrista – koje se, prema vjerovanju, dogodilo baš u petak.
Prvi poznati zapis koji povezuje ta dva elementa u negativnom kontekstu nalazi se u romanu “Petak, trinaesti” (1907.) autora Tomasa V. Lousona, koji opisuje berzanskog brokera koji koristi sujevjerje da izazove paniku na Volstritu.
Postoji čak i naziv za strah od ovog dana
Klinički naziv za iracionalan strah od petka 13. je paraskavedekatriafobija (ili alternativno: frigatriskaidekafobija).
Neki ljudi toliko vjeruju u lošu sreću tog dana da izbjegavaju putovanja, operacije ili čak izlazak iz kuće.
Templari, vještice i teorije zavjere
Prema popularnoj (ali istorijski upitnoj) teoriji, 13. oktobra 1307. godine, francuski kralj Filip IV naredio je hapšenje vitezova templara – što se često navodi kao razlog zašto je petak 13. “proklet”. U nekim narodnim vjerovanjima, 13 vještica čini “sabat”, tajni okupljački krug sa đavolom kao 13. članom.
Petak 13. utiče i na ekonomiju
Istraživanje Centra za upravljanje stresom (UK) pokazalo je da se prodaja i drumski saobraćaj smanjuju jer ljudi žele da izbjegnu rizike.
Američki National Geographic prenosi da tog dana američka ekonomija izgubi i do 900 miliona dolara zbog odloženih letova, otkazanih sastanaka i sličnih odlaganja.
Nema stvarnih dokaza da je petak 13. “nesrećniji” od drugih dana
Brojna istraživanja nisu pronašla statistički značajne razlike u broju nesreća, smrti ili loših događaja na taj dan.
U nekim kulturama broj 13 nije nesrećan – na primjer, u Italiji se nesrećnim smatra broj 17, dok je 13 zapravo pozitivan broj.
Sujevjerje djeluje psihološki
Ako vjerujemo da će se dogoditi nešto loše, veće su šanse da ćemo primijetiti ili protumačiti neutralne događaje kao negativne – to se zove kognitivna pristrasnost potvrde (confirmation bias).
Drugim riječima, petak 13. je nesrećan zato što vjerujemo da je nesrećan.
