Vrhovni sud Evropske unije presudio je da se kontroverznim Zakonom o amnestiji katalonskih separatista ne krše ključne odredbe prava EU, čime je lider katalonskog pokreta za nezavisnost Karles Pućdemon korak bliže povratku u Španiju nakon višegodišnjeg boravka u inostranstvu.
Odluka Suda pravde Evropske unije predstavlja i značajnu pravnu i političku pobjedu za španskog premijera Pedra Sančesa, koji je pristao na donošenje zakona o amnestiji u zamjenu za podršku katalonskih separatističkih stranaka u parlamentu. Ta podrška bila je ključna kako bi Sančes nakon izbora 2023. godine ostao na čelu španske vlade, prenosi Politiko.
Sančesova odluka izazvala je oštre kritike dijela javnosti i opozicije u Španiji, ali današnja presuda ide u prilog stavu njegove vlade da je zakon u skladu sa pravom Evropske unije.
Prva od dvije odluke Suda u Luksemburgu odnosila se na pitanje da li je korišćenje javnih sredstava za organizovanje referenduma o nezavisnosti Katalonije 2017. godine ugrozilo finansijske interese Evropske unije.
Španski Revizorski sud tvrdio je da su sredstva EU mogla indirektno zamijeniti španska budžetska sredstva korišćena za finansiranje kampanje za nezavisnost ili umanjiti sposobnost Španije da doprinosi budžetu EU.
Međutim, Sud pravde EU odbacio je takvo tumačenje, ocijenivši da ne postoji direktna veza između korišćenja sredstava Evropske unije i organizovanja neovlašćenog referenduma.
„Potencijalni uticaj na budžet EU ne može proizaći isključivo iz štete nanesene nacionalnom budžetu“, navodi se u presudi, uz ocjenu da se finansijski interesi Unije ne mogu smatrati ugroženim samo zbog mogućeg smanjenja bruto nacionalnog dohotka.
Odluka predstavlja značajnu pobjedu za katalonske lidere koji do sada nijesu mogli da ostvare pravo na amnestiju.
Ipak, presuda ne utiče na optužnicu iz 2023. godine pred Vrhovnim sudom Španije. Sudije tog suda do sada su odbijale da primijene amnestiju na Pućdemona zbog optužbi za navodnu zloupotrebu javnih sredstava, dok je lider katalonskih separatista uložio žalbu Ustavnom sudu. Očekuje se da će taj sud donijeti odluku nakon presude Suda pravde EU.
U drugoj odluci, Sud pravde EU zaključio je da španski Zakon o amnestiji nije u suprotnosti sa Direktivom EU o borbi protiv terorizma iz 2017. godine.
Predmet se odnosio na pitanje da li amnestija može biti primijenjena na 12 separatističkih demonstranata kojima se sudi za terorizam zbog organizovanja blokada saobraćajnica nakon referenduma o nezavisnosti.
Sud je ocijenio da zakon o amnestiji „ne umanjuje efikasnost direktive o borbi protiv terorizma“, navodeći da je njegov cilj doprinos pomirenju.
U presudi se dodaje da nema dokaza da je Španija namjeravala da zakon primijeni na djela koja predstavljaju namjerna teška kršenja ljudskih prava, što bi trebalo da omogući primjenu amnestije na optužene aktiviste.
Današnja odluka predstavlja i političku pobjedu za premijera Sančesa jer potvrđuje njegov stav da je zakon o amnestiji zakonit i u skladu sa Ustavom, kao i raniji stav Evropske komisije da je riječ o pitanju koje spada u unutrašnju nadležnost država članica.
„Donošenje i primjena zakona o amnestiji u nadležnosti su država članica“, navodi se u presudi Suda pravde EU, uz pojašnjenje da je uloga tog suda ograničena na provjeru usklađenosti sa pravom Evropske unije i obezbjeđivanje efikasne sudske zaštite.