Cetinjani koji su doprinijeli razvoju Kolašina

Tri velike ličnosti iz bratstva Martinovića sa Cetinja, svojim radom i herojstvom u mnogome su doprinijeli maloj varoši Kolašinu. To su Joko Martinović, sveštenik iz Bajica koji je bio prvi paroh u novosagrađenoj crkvi u Gornjoj Morači, Jovan Jovo Martinović, oblasni upravitelj, kao i Marko Martinović, koji je proglašen narodnim herojem. Vrijedi ih se sjetiti.

Istražujući i čuvajući kulturno nasljeđe grada na Tari, doskorašnji direktor kolašinskog Centra za kulturu Branislav Jeknić ispričao je za Vikend novine da je Joko Martinović, sveštenik iz Bajica, bio prvi paroh u novosagrađenoj crkvi u Gornjoj Morači, koja je sagrađena 1863. godine i posvećena Svetom Proroku Iliji u Polju Dragovića. U oskudici domaćih sveštenika, došao je da drži parohiju u Gornjoj Morači, gdje je vršeći tu dužnost više godina držao i manastirsku zemlju na kojoj je podignuta crkva.

O JOKU GOVORI I MITROFAN BAN

“Pominje se i u memoarima Mitrofana Bana koji je 5. decembra 1869. godine došao za nastojnika u Manastiru Morača, a poslije Božića sa popom, Spasojem Bazovićem obišao je manastirsko imanje gdje se nalazila crkva. Prema navodima Mitrofana Bana, žena popa Joka Martinovića koja se zvala Dake bila je rođena sestra Stanke Knjaževe majke. U to vrijeme imali su dva sina Nika i Marka i tri kćeri Mašu, Kiću i Jošu. U kući popa Joka, Mitrofan navodi da je bilo veselo i prijatno, jer im je bio drag njegov dolazak u kuću. Joko je kasnije bio sveštenik u baičkoj crkvi, njegov sin Niko se pominje 1872. godine kao pisar i član crnogorsko turske komisije oko pogibije na Migalovici i boja na Lipovu, dok je Marko bio paroh baički i član Cetinjske konsistorije”, objasnio je Jeknić.

Oblasni upravitelj Jovan Jovo Martinović, bio je sin poznatog crnogorskog stotinaša Sava Matova Martinovića. Jeknić je ispričao da ga je Knjaz Nikola postavio 14. septembra 1900. godine za načelnika Moračke nahije, sa sjedištem u Kolašinu, kako bi pomirio zavađena bratstva. Martinović je dobrim odabirom administrativnih činovnika, pisara i sekretara u toj upravi, kao i saradnjom sa opštinskim i kapetanskim sudovima, nivo rada administracije podigao na viši i kvaliteniji nivo.

USPOSTAVIO RED U NAHIJI

“U to vrijeme bio je brigadir topništva crnogorske vojske. Razlog njegovog postavljenja su dva nemila događaja koja su se dogodila u Kolašinu. Pogibija oficira Milije Motova Selića (Vlahovića) 1898. godine i ubistvo okružnog kapetana Milovana Dragišinog Medenice 1900. godine. Pogibija dva ugledna bratstvenika, Milija koji je bio Rovčanin i Milovan koji je bio Moračanin, umalo nijesu doveli i do većih posljedica i sukoba između dva bratstva i plemena. Jovo je upućen sa Cetinja prvenstveno da uspostavi red u nahiji i pomiri sukobljena bratstva”, objasnio je Jeknić.

On je naveo da se i u “Glasu Crnogorca” tada pisalo o tome.

“Moračani i Rovčani, koji naseljavaju ovaj krš, ali i pitomi predio, vazda bjehu divlji jedan za drugog. Dok krvni neprijatelj roda i krsta oćaše našu nahiju, dotle bješe sve jedno i ujedno. Dah Moračanina punjaše grudi Rovčanima plemenskom blago daću i obratno. Moračani i Rovčani biše upisani Božijom milošću pod očinsko oko Gospodarevo. Naš milostivi gospodar, da nas ne bi zaboravio, šalje dostojna čovjeka svome pozivu i šalje ga na vrhovnu upravu nahijsku, imenujući ga upraviteljom, političkim pregovaračem i brigadirom naše nahije. Dolazak brigadira Jova Martinovića ovdje, već pokazuje prve momente dovođenja plemena do reda i sloge pravosuđa nahijskog i svakog poštenog i blagotvornog rada i razvitka”, kaže se u “Glasu Crnogorca” Po dolasku u Kolašin, prema riječima Jeknića, Jovo Martinović je raspustio cio personal Okružnog suda i usljed toga izdao naredbu svim kapetanima o načinu daljeg rada.

IZGRADIO BROJNE MOSTOVE

“Uspostavio je sasvim drugačiji princip rada i saradnje sa plemenskim kapetanima, koji po prvi put na upit Obalske uprave, dostavljaju iscrpne izvještaje. Dobrim odabirom administrativnih činovnika, pisara i sekretara u toj upravi, kao i saradnja sa opštinskim i kapetanskim sudovima, rad administracije podigao je na viši i kvalitetniji nivo. Autoritet upravitelja oblasti i komandira brigade usmjerio je na najbolji način, kroz obavezni rad stanovništva i državnu pomoć u novcu, alatu i stručnom nadzoru, izgradio je nove puteve kroz čitavu oblast. Za vrijeme Jova Martinovića u Kolašinu je izgrađen kameni most na rijeci Tari, veći broj mostova na ostalim rijekama i potocima, izgrađeni su putevi po cijeloj nahiji. Ako se zna da je u to vrijeme počela izgradnja puta Podgorica Kolašin, čitava oblast je bila jedno veliko gradilište. Uređena je varoš, nasute su ulice i glavna pijaca, prošireni i nasuti putevi na ulazima u varoš. Kupljena je kuća komandira Pavla Vujisića za državnu zgradu, u kojoj su po prvi put na jednom mjestu smještene sve državne institucije”, objasnio je on.

Takođe je u samoj varoši sagrađena nova školska zgrada, a njegovim zalaganjem otvoreno je i žensko odjeljenje. Njegova kćerka Ana, kako Jeknić objašnjava, bila je đak kolašinske ženske škole. Imao je tri sina Sava, Vojina i Draga.

“Obavljao je dužnost upravitelja Moračko vasojevićke oblasti do 12. septembra 1906. godine kada je ukazom Knjaza Nikole I, postavljen na dužnost upravitelja Zetsko-brdske oblasti, sa sjedištem u Podgorici. Bio je oženjen Ljubicom, kćerkom vojvode Marka Martinovića, ujaka kralja Nikole. Bio je pašenog Pavla Milisaljeva Vujisića iz Kolašina, velikog sudije i divizijara, koji je oženio Markovu kćerku Jelenu”, kazao je Jeknić.

GRUDIMA NA CIJEV PUŠKOMITRALJEZA

Među glasovitim žiteljima Kolašina bio je i Marko Savov Martinović, koji je svojim junačkim grudima zaustavio neprijateljski puškomitraljez 1943. godine, tako je pao bunker na Barutani, a Kolašin dobio slobodu. Ovaj hrabri čovjek koji je kasnije proglašen za narodnog heroja, rođen je 3. septembra 1911. godine u selu Bajice kod Cetinja. Osnovnu školu završio je u rodnom selu, a četri razreda gimnazije u Cetinju. Učesnik je NOB-a od 1941. godine.

“Učestvovao je u Trinaestojulskom ustanku kao borac Lovćenskog partizanskog odreda. Član KPJ od 1942. godine. Pogunuo je 5. oktobra 1943. godine na Barutani kod Kolašina, a za narodnog heroja proglašen je 20. decembra 1951. godine. U ratnim godinama oko Barutane vođene su krvave borbe. Njen dominantan položaj u odnosu na Kolašin, za okupatora je imao važan strateški značaj oko prevlasti nad Kolašinom, tako da je izgradio niz betonskih bunkera i rovova sa mitraljeskim gnijezdima. Sve se to rušilo pred naletima proletera mnogo puta. Ostala su sjećanja na te juriše. Na prilazima Barutani 26. septembra 1943. godine, ostao je herojski podvig mladog proletera bombaša, Marka Martinovića, borca Drugog bataljona, IV crnogorske brigade, koji je svojim grudima zatvorio cijev neprijateljskog puškomitraljeza. Velika spomen-ploča podsjeća na besmrtni podvig heroja Marka Martinovića”, kazao je Jeknić.