Država riješila da stane na put plagijatorima: Rad, titulu i ocjene proglašavaće ništavnim

Godinama je javnosti u Crnoj Gori sopštavano da su mnogi diplomski, magistarski, doktorski, naučni radovi plagirani, a da nadležni po tom pitanju nisu gotovo ništa preduzimali. Da li pod pritiskom javnosti ili želje, a i obaveze da se plagiranju stane na put i da plagijatori konačno budu sankcionisani Ministarstvo prosvjete je pripremilo Prijedlog zakona o akademskom integtritetu, koji je Vlada usvojila.

U nadležnom ministarsvu su saopštili da cilj ovog zakona nije kažnjavanje već je cilj da se unaprijedi svijest o ovoj oblasti, da se kvalitetnije pišu radovi i da same ustanove podignu metodologiju pisanja radova.

Iz Ministarstva jasno poručuju da će se stručni, naučni ili umjetnički rad za koji se utvrdi da je plagijat smatrati ništavnim, kao i ocjene, nagrade, zvanja i titule koje je osoba stekla na osnovu takvog rada. Takođe, nadležna ustanova biće dužna da poništi sve ocjene, nagrade, zvanja i titule koje je osoba koja je plagirala rad stekla.

U dokumentu je pojašnjeno da je plagijarizam preuzimanje tuđeg autorskog djela ili dijela tog autorskog djela, tuđih bitnih naučnih saznanja ili njihovih djelova, hipoteza, teorija, metoda, podataka do kojih se došlo naučnim istraživanjem bez označavanja autora, ili sprovođenje druge slične radnje prikazujući ih kao autentično svoje djelo, u cilju pribavljanja lične koristi.

Ovim aktom precizirani su oblici plagijarizma, i to direktni, autoplagijarizam, parafraziranje bez reference, citiranje izvan konteksta i poklonjeno autorstvo.

“Direktni plagijarizam (plagijat) je prepisivanje dijela teksta ili cjelokupnog teksta, metode, ideje, algoritma, slike, grafikona od drugog autora, bez navodnika i citata u procentu koji je posebnim aktom ustanove propisan kao onaj zbog koga se pokreće postupak provjere pred Etičkim odborom. Autoplagijarizam je prepisivanje sopstvenog teksta u djelovima ili u cjelosti bez navođenja originalnog izvora i predstavljanja istog kao potpuno novog djela. Parafraziranje bez reference je preuzimanje ukupnog smisla ili pojedinih ideja tuđeg teksta bez navođenja izvora”, piše u Prijedlogu zakona.

Utvrđeni su i drugi oblici kršenja akademskog integriteta-fabrikovanje, falsifikovanje i poklonjeno autorstvo.

Fabrikovanje u naučnom istraživanju je izmišljanje podataka i rezultata naučnog istraživanja i njihovo objavljivanje. Falsifikovanje u naučnom istraživanju je mijenjanje i prepravljanje podataka i rezultata naučnog istraživanja i njihovo publikovanje. Poklonjeno autorstvo podrazumijeva kupovinu radova (seminarskih, master, doktorskih i naučnih radova i drugih djela literature), pisanje radova u ime drugog i za njegov račun u cjelosti ili samo u dijelu. Citiranje izvan konteksta je prepisivanje ili parafraziranje teksta uz navođenje autora, ali u drugom kontekstu.

Vlada imenuje Etički odbor

“Poslove na očuvanju, unapređenju, zaštiti i promociji akademskog integriteta i prevenciji od svih oblika kršenja akademskog integriteta obavlja Etički komitet. Etički komitet imenuje i razrješava Vlada Crne Gore na period od četiri godine na prijedlog organa državne uprave nadležnog za poslove prosvjete”, pojašnjeno je u dokumentu Ministarstva prosvjete koji je Vlada usvojila.

Predviđeno je da Etički komitet ima sedam članova koji će biti istaknuti eksperti iz oblasti visokog obrazovanja i nauke iz različitih naučnih disciplina. A način rada i odlučivanja Etičkog komiteta utvrdiće se Poslovnikom o radu. Definisane su i nadležnosti Etičkog komiteta.

Taj komitet donosi i prati primjenu etičke povelje, promoviše načela akademskog integriteta, odlučuje po prijedlogu za utvrđivanje kršenja akademskog integriteta za građane Crne Gore čiji je rad objavljen, odnosno kvalifikacija stečena van Crne Gore, daje mišljenje o propisima i inicijativama koja se tiču akademske etike, podnosi Vladi godišnji izvještaj o svom radu.

“Etička povelja je skup pravila, načela i smjernica kojima se promovišu ljudske, intelektualne i akademske slobode, kao i odgovorno ostvarivanje prava u naučnom, nastavnom, umjetničkom i stručnom radu”, stoji u Predlogu zakona.

Osim toga precizirano je da je ustanova u obavezi da formira Etički odbor koji će biti nezavisan u radu.

Svi koji sumnjaju na plagijat mogu podnijeti prijavu

Prijedlog za utvrđivanje kršenja akademskog integriteta može da podnese svako fizičko ili pravno lice. Na osnovu podnijete prijave Etički odbor obrazovaće komisiju od tri člana iz iste ili srodne naučne oblasti. Nakon što se provjeri sporni rad komisija će napisati izvještaj sa prijedlogom koji će Etički odbor dostviti na izjašnjavanje osobi protiv koje je pokrenut postupak.

Osoba protiv koje je pokrenut postupak ima od 30 dana da se izjasni o izvještaju komisije, a ukoliko ne izjasni u roku Etički odbor donosi odluku.

“Etički odbor je dužan da na osnovu izvještaja sa prijedlogom komisije donese odluku u roku od šest mjeseci od dana podnošenja prijedloga za kršenje akademskog integriteta. Protiv odluke Etičkog odbora može se podnijeti prigovor senatu ustanove u roku od 15 dana od dana dostavljanja odluke. Senat ustanove je dužan da po prigovoru odluči u roku od 60 dana od dana dostavljanja prigovora. Protiv odluke senata može se pokrenuti upravni spor”, ističe se u ovom dokumentu.

Kriterijumi i način utrđivanja kršenja akademskog integriteta, postupak sprovođenja i procenat podudaranja rada utvrđivaće se posebnim aktom ustanove.

Naučni radnici, nastavnici i saradnici, svi studenti master i doktorskih studija prilikom predaje rada za odbranu potpisivaće etičku izjavu kojom će pod krivičnom i materijalnom odgovornošću potvrdiri da je to njihovo originalno djelo. Prilikom izbora u akademsko zvanje na ustanovi kandidat potpisuje etičku izjavu.

Šta sve podliježe provjeri

Ističe se da diplomski radovi podliježu postupku provjere u skladu sa pravilima ustanove, a master rad i doktorska teza podliježu obaveznoj provjeri autentičnosti od strane ustanove.

“Kandidat je odgovoran za plagiranje, kao i fabrikovanje i falsifikovanje u naučnom istraživanju. Mentor prati izradu rada kandidata uvažavajući načela akademskog integriteta u skladu sa pravilima ustanove. Način provjere autentičnosti master rada i doktorske teze utvrđuje se aktom ustanove”, precizirano je u Prijedlogu zakona.

Podsjećamo kršenjem načela akademskog integriteta smatraju se prepisivanje, korišćenje nedozvoljenih sredstava i literature na ispitima i drugim oblicima provjere znanja, polaganje ispita i drugih provjera znanja za drugog, kao i drugi načini varanja studenata na ispitima i drugim oblicima provjere znanja.

Zakona o akademskom integritetu Crnoj Gori je svakako bio neophodan jer su mediji i nevladin sektor godinama saopštavali da su mnogi naučni radovi plagirani, ali sem osude javnosti konkretnih sankcija skoro da nije bilo. U Vladi napominju da će se ovim zakonom, koji se kako tvrde, prvi put donosi ne samo u Crnoj Gori, već i šire, doprinijeti da crnogorski visokoobrazovni sistem bude transparentniji i prepoznatljiviji, kao sistem u kojem se fundamentalne vrijednosti visokog obrazovanja dosljedno poštuju.

Nakon što Skupština Crne Gore usvoji Zakon o akademskom integritetu javnost očekuje da se on poštuje, primjenjuje i ne ostane mrtvo slovo na papiru.

A.O.