Studenti obišli grob Žarka Marinovića

Predstavnici Studentske inicijative posjetila su danas grob Žarka Marinovića koji je poginuo 1936. godine u studentskim protesta.

“Na današnji dan 1936. godine, u studentskim protestima, poginuo je naš kolega, student prava i heroj Žarko Marinović. Protesti u kojima je Marinović učestvovao završeni su uspješno smjenom rektora, a zahtjevi su bili identični kao današnji zahtjevi studenata.Ne dozvolimo da ideja slobodne akademske misli za koju se žrtvovao naš kolega nestane i da njegova djela budu zaboravljena. Ustanimo za pravdu i slobodu u čast onih koji su kroz istoriju dali život za našu budućnost”, poručili su iz Studentske inicijative.

Ko je bio Žarko Marinović?

Tokom generalnog štrajka studenata u Beogradu, Zagrebu, Ljubljani, Skoplju i Subotici koji je počeo 3. aprila 1936. godine i organizovan protiv fašizacije zemlje i vlade Milana Stojadinovića – u sukobu studenata-komunista sa članovima nacionalističke organizacije „Orjuna“ u zgradi Medicinskog fakulteta u Beogradu ubijen je student prava i član Komunističke partije Jugoslavije Žarko Marinović.

U znak sjećanja na taj događaj, četvti april se obilježava kao Dan studenata. U Podgorici tada nije bio osnovan Univerzitet, ali se veliki broj crnogorskih studenata u tim gradovima pridružio demonstracijama.

Žarko Marinović je rođen 20. jula 1911. godine u Očinićima, u blizini Cetinja. Kao devetogodišnji dječak ostao je bez oba roditelja. Poslije završetka osnovne škole u rodnom selu, upisao je Gimnaziju na Cetinju. Međutim, kako je živio jako siromašno nije imao sredstava za život u gradu, pa je svakodnevno pješačio oko 15 kilometara do škole.

Kao učenik cetinjske Gimnazije, pristupio je revolucionarnom omladinskom pokretu, koji je imao svoju jaku organizaciji u toj školskoj ustanovi. Marinović je ičestvovao u nekoliko štrajkova učenika Gimnazije tokom 1931. i 1932. godine, pisanju komunističkih parola i drugo.

Žarko je bio učesnik i poznatog štrajka učenika cetinjske Gimnazije 5. decembra 1932. godine u kojem je učestvovalo 144 učenika. Ovaj štrajk je uspio i niko od učesnika nije bio isključen iz škole, iako je bilo prijedloga iz policije da se Gimnazija zatvori.

Godine 1933. Žarko je završio gimnaziju. Imao je želju da studira pravo, ali zbog nedostatka sredstava nije mogao nastaviti školovanje.

Ipak, sreća mu se osmjehnula i uz pomoć drugova iz Gimnazije i pomoći Fonda za siromašne učenike uspio je da ode u Beograd i upiše se na Pravni fakultet. Dolaskom na Beogradski univerzitet odmah se povezao sa revolucionarnim studentskim pokretom, u kojem su tada učestvovali mnogim mladi revolucionari Veljko Vlahović, Vlado Popović, Svetozar Vukmanović Tempo, Rifat Burdžević, Cvijetin Mijatović, Miloš Minić, Osman Karabegović, Đoko Kovačević i mnogi drugi.

Štrajk studenata otpočeo je 3. aprila i istovremeno je zahvatio sve Univerzitete u zemlji Beogradski, Zagrebački, Ljubljanski, Skopljanski i Subotički i imao je jedinstven program i zahtjeve izložene u 16 tačaka.

Ovaj štrajk završio se uspješno 28. aprila i poznat je pod imenom aprilski štrajk. Kao rezultat štrajka povučena je odluka o zavođenju policije na Univerzitetu, smijenjen rektor Vladimir Ćorović i za novog izabran Dragoslav Jovanović.

Na samom početku štrajka, 4. aprila, pri pokušaju policije i studenata-orjunaša da zauzmu zgrade fakulteta, došlo je do velikih sukoba, od kojih je najjači i najtragičniji bio onaj ispred zgrade Patološkog instituta Medicisnkog fakulteta u Beogradu u kojem je ubijen Žarko Marinović.

On se nalazio u grupi studenata koja se bila ispred zgrade, kada je student prava i član profašističke Organizacije nacionalnih studenata (ORNAS), koja je bila dio Orjune, Slobodan Nedeljković nožem nasrnuo na studenta prava Jovana Šćepanovića. Žarko je tada pritrčao da odbrani druga, ali mu je Nedeljković zadao dva udarca kamom u leđa.

Vijest o tragičnoj pogibiji Žarka Marinovića odjeknula je širom Beogradskog univerziteta, a ubrzo se pročula i na drugim univerzitetima. Taj tragičan događaj je još više ohrabrio studente u njihvoj borbi za autonomiju Univerziteta. Na vijest o smrti Marinovića prva je reagovala Organizacija ujedinjene studentske omladine, koja je izdala letak u kom je oštro osudila čin njegovog ubistva.

Vlast je odmah poslije izvršene obdukcije, odlučila da se sahrana održi sjutradan u osam ujutru na Novom groblju. Policija je ovim činom željela da izbjegne nove sukobe sa studentima, koji su opsijedali zgradu mrtvačnice.

Od ranog jutra 5. aprila 1936. godine, kolone od više hiljada studenata su iz nekoliko pravaca krenule ka Novom groblju. U toj namjeri ih je zaustavila policija i tada je došlo do nekoliko sukoba studenata sa policijom u Grobljanskoj ulici (danas Ruzveltova ulica). Uprkos policijskim mjerama, studenti su čitavog dana obilazili Žarkov grob, koji se nalazio na periferiji groblja i polagali cveće.

Vijest o pogibiji i sahrani Žarka Marinovića veoma burno je odjeknula u Crnoj Gori. U nedjelju 7. aprila 1936. godine, u Očinićima, kod Cetinja, bio je održan pomen uz prisustvo velikog broja građana iz svih krajeva Crne Gore. Ovaj pomen je takođe bio pretvoren u politički zbor na kom su istupali članovi KPJ. Njegova smrt je bila krupan politički događaj u Crnoj Gori i poslužila je za mnoge proteste širom Crne Gore, kao i za krvavi Belvederski skup, juna 1936. godine.

Suđenje za Žarkovo ubistvo održano je juna 1936. godine. Poznati advokati Nikola Đonović i dr Radoje Vukčević, ponudili su Žarkovoj porodici da ih besplatno zastupaju pred sudom, dok su okrivljenog Nedeljkovića branili Dimitrije Ljotić i Milan Marjanović. Nedeljković je na suđenju proglašen krivim i osuđen je na petogodišnju zatvorsku kaznu.