Udice i mreže prijete modrulju i mako ajkuli

Ukupno 24 primjerka različitih pelagičnih vrsta morskih pasa, među kojima i na Mediteranu ugrožene mako, modrulj i atlantska ajkula, evidentirani su na sedam različitih lokacija širom Primorja tokom istraživanja koje je prošle godine sprovelo Crnogorsko društvo ekologa.

“Projekat u čijem je fokusu bio uticaj sportskog ribolova na tune, kao i komercijalni lov pelagijskih vrsta riba pomoću plivajućih parangala imao je za cilj da ukaže na osjetljivost ovih drevnih predatora, čiji pad populacije i nestanak ima direktni negativni uticaj na ekosistem”,  kazao je za Pobjedu vođa projekta, biolog Ilija Ćetković.

Malobrojni predatori

Podaci pokazuju da su neke od najčešćih vrsta pelagičnih ajkula svijeta prisutne i u našem dijelu Jadrana.

“U prvom redu, radi se o psu modrulju (Prionace glauca) i mako ajkuli (Isurus oxyrinchus), dok su zabilježene i ajkula lisica (Alopias vulpinus) i pješčani morski pas (Carcharhinus plumbeus). Tokom protekle dvije godine, zabilježeno je više od 50 jedinki ovih vrsta. Modrulj i mako ajkula su u Mediteranu okarakterisani kao kritično ugrožene vrste, dok se druge dvije vode kao ugrožene”,  kaže Ćetković.

On napominje da je i pored stalne prisutnosti ovih vrsta, njihova populacija malobrojna.

“Pelagične vrste morskih pasa su krovni (apex) predatori morskog ekosistema, tako da je njihova brojnost prirodno na veoma malom nivou u poređenju sa drugim vrstama riba. Ovo je jedan od razloga zbog čega su izložene snažnom uticaju ribolova. U vodama Crne Gore jedinke ovih vrsta bilježe se pri ulovu na površinske parangale za lov tune i u sportskom ribolovu gdje ih često uzimaju kao trofeje. Određen procenat smrtnosti, i to najčešće tek rođenih jedinki, prouzrokuju mreže stajaćice u područjima blizu obale”,  navodi Ćetković.

On naglašava da je smrtnost ajkula najčešće prouzrokovana povredama nakon kontakta sa nekim od navedenih ribolovnih alata, bilo udica ili mreža, zbog čega ne mogu da nastave da plivaju.

“U slučaju big gejm ribolova, odnosno sportskog ribolova na tune, stvar koja najčešće presudi jeste želja za trofejom, odnosno ulovom ajkule. Podsjećamo da se mako ajkula, atlantska ajkula, ali i neke od drugih vrsta nalaze na listi ,,Naredbe o lovostaju uzrasnih klasa riba i drugih morskih organizama”, te je njihov izlov zakonom zabranjen. Prema istoj naredbi, potrebno je evidentirati njihov ulov i vratiti u more žive i nepovrijeđene. Morski pas modrulj kod nas nema nikakav stepen zakonske zaštite, međutim, iako je najčešća vrsta pelagijske ajkule u Jadranu, sve ga je manje. Zbog navedenog apelujemo na ribare da puste žive jedinke ajkula, a dostave informacije o njihovom ulovu”,  napominje Ćetković.

Predrasude

Ljudi su, ističe on, oduvijek imali negativan stav na sam pomen ovih vrsta riba. Kroz veliki broj edukativnih kampanja i projekata, situacija se u svijetu polako poboljšava.

“U Crnoj Gori, ekološka svijest građana o ajkulama je jako slabo razvijena, kao i o vrstama koje imaju sličnu ulogu u drugim ekosistemima. Potrebno je poraditi na edukaciji kako bi ljudi shvatili da su ajkule potpuno uobičajeni stanovnici mora i da nije ništa začuđujuće pronaći neku u Jadranu. Ne smijemo zaboraviti da je njima glavni neprijatelj čovjek i da na svjetskom nivou godišnje strada i do 100 miliona jedinki ajkula”, upozorava Ćetković.

On je najavio da se planira nastavak istraživanja Crnogorskog društva ekologa, koje je proteklih gotovo tri godine sprovođeno zahvaljujući sredstvima koje je donirala The Rufford Foundation iz Velike Britanije.

“U narednom periodu plan nam je da obuhvatimo procjenu uticaja i drugih ribarskih alata (koče, drugi tipovi mreža, pridneni parangali), a samim tim i da dobijemo podatke o drugim vrstama ajkula. To su uglavnom pešikani, morske mačke i druge manje vrste. Cilj je utvrditi pritisak ribolova na ovu grupu riba i pokušati pronaći rješenja za problem njihovog sporednog ulova. Većina ajkula nije poželjna da se nađe u ulovu jer nema komercijalnu vrijednost, tako su namjenski ribarski alati koji ciljaju isključivo ove vrste rijetki”,  zaključuje Ćetković.

Ribolovci mijenjaju stav

“Kod crnogorskih ribolovaca promjena stava o ajkulama polako se može uočiti kod sportskih ribolovaca koji lako shvataju da je dovoljna i slika ili snimak da bi ajkula bila trofej, te da je njeno puštanje ljepši prizor od kačenja za rep ispred nekog od poznatih ribljih restorana”,  kaže Ćetković.

Nestanak bi doveo do katastrofe

Prema Ćetkovićevim riječima, većina ljudi nema znanje o tome da su ajkule stanovnici Jadrana, pa se uglavnom javljaju iznenađenja na takav podatak.

“Inače se ove ribe smatraju najsavršenijim među savršenima jer opstaju više od 400 miliona godina u svim svjetskim morima. Stavu koji je izrazito negativan prema ovoj grupi riba doprinose uglavnom filmovi i mediji, dok su realne činjenice veoma rijetke. Značaj ajkula za morski ekosistem je od neprocjenjive važnosti jer one kao izraziti predatori u svim morskim staništima kontrolišu trofički nivo regulišući veličine populacija drugih predatorskih riba. Iz ovog razloga, kad bi ajkule nestale iz mora, došlo bi do katastrofalnih posljedica u morskom ekosistemu koje bi dovele do njegovog potpunog urušavanja”,  upozorava Ćetković.