Zagađen vazduh ili saobraćaj? Šta nas više ubija?

Drugim riječima, piše Pobjeda, 250 prijevremenih smrti i gotovo 140 prijema u bolnicu godišnje u ova tri grada zajedno vezuje se za izloženost opasnim česticama u vazduhu (PM), čija vrijednost prelazi parametre preporučene smjernicama Svjetske zdravstvene organizacije o kvalitetu vazduha, pokazuju relevantna istraživanja.

Podaci Studije o procjeni uticaja zagađenosti vazduha na zdravlje u Podgorici, Pljevljima i Nikšiću, koju je u saradnji sa domaćim institucijama SZO realizovala krajem 2015. godine, ukazuju da na nivou države broj prijevremenih smrti prelazi brojku od 500.

“Iako se na pomen zagađenja vazduha najprije pomisli na smrtnost koja je povezana sa bolestima disajnih organa, zapravo najveći broj smrti vezan je za kardiovaskularna oboljenja”, ukazuje specijalista higijene u Institutu za javno zdravlje Crne Gore Borko Bajić.

Prema njegovim riječima, ključni faktor koji preko vazduha narušava zdravlje ljudi i smanjuje očekivani životni vijek stanovništa su takozvane suspendovane PM čestice (čestice u vazduhu, particulate matter).

Postoje grube PM10 čestice (promjera 10 mikrometara) i fine PM2.5 (2,5 mikrometra) koje su najopasnije za zdravlje jer nesmetano mogu da uđu u organizam kroz naš respiratorni sistem, dopru do krvi i onda da uzrokuju štetne efekte. Otuda se izloženost česticama vezuje ne samo za respiratorne, kardiovaskularne bolesti, već i za razne vrste tumora i slična oboljenja kaže Bajić.

On objašnjava da PM čestice čine mješavinu različitih hemijskih jedinjenja, metalnih, vodene pare, a veličina tih čestica je direktno povezana sa opasnim efektima po zdravlje išto su manje, to su opasnije. Štetni efekti se ne mjere samo smrtnim ishodima, već i smanjenjem trajanja prosječnog životnog vijeka.

“Prema podacima objavljenim u studiji, izloženost česticama PM 2,5 koje prekoračuju vrijednosti iz smjernica SZO, utiču na to da se prosječan životni vijek u Podgorici skraćuje za 7,7 mjeseci, u Pljevljima čak za 30,2 mjeseca, a u Nikšiću 17,7 mjeseci. Ove brojke odnose se na starosnu dob od 30 godina”, navodi Bajić.

Način da se smanje negativni efekti je boravak i aktivnost na čistom vazđuhu.

“Treba, međutim, znati gdje je dobar vazduh, jer ako se bavite pojačanom fizičkom aktivnošću, trčanjem ili vježbanjem na mjestima sa povišenom koncentracijom PM čestica, onda je još gore. To znači da pored ceste nije mjesto za trčanje, treba da su dalje od izvora zagađenja napravljene trim staze, igrališta…Sve to uzeti u obzir”, upozorava on.

Udar na društvo

Šefica Kancelarije SZO u Crnoj Gori Mina Brajović ističe da je zagađen vazduh povezan sa prijevremenom smrtnošću, bolešću, ali i izgubljenom zaradom i porastom zdravstvenih troškova, što se sve negativno odražava na produktivnost kao pretpostavku ekonomskog rasta jedne zemlje.

“Prema SZO procjenama, u 2010. godini ekonomski troškovi ovih prijevremenih izgubljenih života i obolijevanja uzrokovanih zagađenim vazduhom u regionu Evrope izno sili su 1.600 milijardi dolara. Koliko, zapravo, zagađeni vazduh obogaljuje ekonomije govori podatak da je ovaj iznos gotovo ekvavilentan 10 odsto bruto društvenog proizvoda čitave Evropske unije u 2013. godini. Za proračun ove vrste troškova postoji posebna metodologija, a procjena je OECD-a, vrijednost statističkog života za Crnu Goru je 1,45 miliona američkih dolara”, kaže ona.

“Na osnovu ove procjene, ekonomska vrijednost prijevremenih smrti koje se mogu pripisati zagađenju od čestica iznad vrijednosti propisanih SZO smjernicama iznosi oko 367 miliona dolara u tri analizirana grada na godišnjem nivou. Procjena troška ne uključuje troškove zdravstvenih usluga hospitalizacija, liječenje simptoma) niti troškove vezane za ograničenu aktivnost ili broj izgubljenih radnih dana”, kaže Brajović.

Najteže zimi

Ona upozorava da se više od polovine negativnih uticaja vezuje za povećani nivo zagađenosti tokom zimskih mjeseci, uglavnom usljed sagorijevanja čvrstih goriva radi grijanja.

“Uticaj zagađenja vazduha na zdravlje češći je u Pljevljima nego u druga dva grada iz studije, Podgoricu i Nikšić, ali je zbog većeg broja stanovnika apsolutni teret zagađenja na zdravlje u tim gradovima sličan onome u Pljevljima”, kaže ona.

Proračuni pokazuju da nešto blizu šest odsto svih smrti izazvanih prirodnim putem u Podgorici, 12 odsto takvih smrti u Nikšiću i 22 u Pljevljima može da se pripiše zagađenju vazduha koje prekoračuje vrijednosti iz SZO smjernica precizira Brajović.