Bursać: I šta kaže Joanikije, smije li Crna Gora u EU?

Piše: Dragan Bursać, kolumnista CdM-a

“Šta tačno potpredsjenik Vlade ima razgovarati sa mitropolitom Crkve Srbije o evropskim integracijama? Da li je to Joanikije postao poglavlje 23 ili 24? Šta mu mitropolit može reći o evropskim integracijama? Da li je za ulazak Crne Gore u EU potrebna saglasnost Svetog arhijerejskog sinoda Crkve Srbije? Da se ne lažemo, ovdje se radi o jasnoj poruci da je crkvena vrhuška SPC-a politički faktor bez kojeg se ne smije ni u Brisel. Pogotovo ne u Brisel. Radi se o poruci da Vlada Crne Gore, makar simbolički, traži legitimitet od institucije čiji je centar moći van granica države.“

A mislio sam ovaj tekst nazavi manje pompezno: “Evropske integracije pod kandilom: Filipe, je li ovo vanjski posao ili unutrašnja liturgija?“

Evo o čemu se radi:

Potpredsjednik Vlade za vanjske i evropske poslove Filip Ivanović sastao se s mitropolitom crnogorsko-primorskim Joanikijem. Tema, nikad pogoditi nećete, prednosti pristupanja Crne Gore Evropskoj uniji. Saopštenje uredno i koncizno, ton ozbiljan, fotografija pod ikonama, a kako bi drugačije. I sad čovjek zastane, protrljа oči i zapita se: je li ovo briselski skrining ili sinodski sabor? Ili sinodski skrining?

Bilo je i pametnijeg posla, recimo da se zuri u Sunce

Šta se tačno imalo razgovarati sa mitropolitom Crkve Srbije, odnosno beogradske mitropolije, o evropskim integracijama? Da li je to Joanikije postao poglavlje 23 ili 24? Da li je dobio status pregovaračkog klastera? Ili ga čemu se nadam, a shodno funkciji, potpredsjednik tretira kao “vanjski posao”? Jer ako je Crkva Srbije na teritoriji Crne Gore – po toj logici, to je valjda spoljna politika. Diplomatski korpus u mantiji valjda.

Evo, recimo, mogao se Filip Ivanović sastati i sa mnom. Što da ne?! Rekao bih mu: “Filipe, guraj to svoje, budite uporni, pa će i EU malo popustiti.” Mogao se sastati s Borom Dežulovićem, pa da mu čovjek bez zajebancije rastavi Evropsku uniju na proste faktore – od regulativa o krastavcima do političkih ucjena, od slobode tržišta do suvereniteta koji curi kroz prste. Sve prednosti i mane in vivo. Mogao se sastati s nekim ekonomistom, pravnikom, profesorom evropskog prava. Mogao se sastati i sam sa sobom, ako je bio baš dokon, pa napisati izjavu. Ili pustiti AI bota da mu sastavi nešto o “evropskom putu bez alternative”. Danas je to moderno.

Ali zašto s Joanikijem? I još bitnije, što mu je to Joanikije poručio?

Šta mu mitropolit može reći o evropskim integracijama? Da li je za ulazak Crne Gore u EU potrebna saglasnost Svetog arhijerejskog sinoda Crkve Srbije? Hoće li Brisel čekati da se oglasе zvona s Cetinja? Ili će Ursula von der Leyen tražiti blagoslov i rukoljub prije zatvaranja poglavlja?

Ili je možda stvar jednostavnija: bez amina iz Beograda – nema ni evropskog puta. A Beograd, kao što znamo, često govori kroz mitropoliju i eparhiju.

Zašto se nisu pozvali svi vjerski velikodostojnici?

Ne bi problem bio da je organizovan širi sastanak. Da su pozvani kardinali, muftija, predstavnici Jevrejske zajednice, pa da se otvori dijalog sa svim vjerskim zajednicama o društvenim promjenama koje nosi EU. Pa da se i Joanikije pojavi, kao jedan od aktera. To bi već imalo smisla. Evropske integracije jesu i pitanje društvenog konsenzusa. Itekako!

Ali ovako – ekskluzivno i samostalno pod kandilom.

U komentarima ispod vijesti građani su bili precizni kao hirurški rez. “Kakve veze imaju predstavnici strane Crkve s evropskim integracijama?” pita jedan. Drugi dobacuje da je trebalo poći do patrijarha, da ne gubi vrijeme s mitropolitima kad već imamo “više tzv. mitropolita beogradskih na našoj (crnogorskoj) teritoriji”. Treći rezimira: “Mapet šou.”

I zaista, scena izgleda kao Muppet Show, samo što Kermit nema kravatu, a Miss Piggy ne nosi mantiju.

O čemu li su razgovarali, Bože mili?!

Zamislite taj razgovor.

“Vaše visokopreosveštenstvo, koje su prednosti ulaska u EU?”

“Pa, sine Filipe, Evropa je dekadentna, ali fondovi su korisni. Samo da se sačuva (srBski) identitet, da ne bude rodne ideologije i tih zapadnih sablazni.”

“A poglavlje o vladavini prava?”

“Pravo je tamo gdje je tradicija.”

“A sloboda medija?”

“Sloboda je relativna kategorija.”

I tako, pod svodom istorije, dok Crna Gora pokušava da uhvati posljednji voz ka Briselu, mi raspravljamo s onima koji bi radije presjedali za Moskvu, uz eventualno zaustavljanje prvo u Mijsku, pa onda u Srednjem vijeku.

Jer budimo realni: Joanikije nije simbol evropskog prosvjetiteljstva. Doslovno suprtono od toga! On je simbol jedne politike koja je 2020. godine iznijela litije kao politički pokret, koja je otvoreno učestvovala u promjeni vlasti, koja je Crnu Goru gurala u okrilje “srpskog sveta”. I sada baš taj glas treba da objasni “prednosti evropskog puta“?

Jedan komentator je ironično napisao: “Jovo stari Evropejac, dijeli sve zapadne demokratske tekovine nego se ukriva.” Da, baš tako. Joanikije kao tajni federalista, skriveni fan Žana Monnea, zakleti sljedbenik Roberta Schumana. Čovjek koji sanja evropsku povelju o ljudskim pravima prije spavanja.

A probudiš se ujutro i noge ti otkrivene.

Da se ne lažemo, ovdje se ne radi o protokolarnom susretu. Radi se o jasnoj poruci da je crkvena hijerarhija SPC-a politički faktor bez kojeg se ne smije ni u Brisel. Pogotovo ne u Brisel. Radi se o poruci da Vlada Crne Gore, makar simbolički, traži legitimitet od institucije čiji je centar moći van granica države.

Mitropolit in fabula

I tu dolazimo do suštine: zašto je mitropolit bitan u pristupnim pregovorima?

Ako je odgovor – zato što ima uticaj na dio biračkog tijela, onda smo priznali da evropske integracije nisu državni projekat nego predmet političke trgovine. Ako je odgovor – zato što Crkva treba da podrži evropski put, onda neka to bude javna rasprava sa SVIM vjerskim zajednicama. Ako je odgovor – zato što bez blagoslova nema stabilnosti vlasti, onda smo u feudalizmu, ne u pregovaračkom procesu.

A možda je stvar banalnija. Možda je to samo fotografija za unutrašnju upotrebu. Signal određenoj niši u biračkom tijelu: “Ne brinite, nećemo u Evropu bez konsultacija sa SPC-om.” Jer evropski put u Crnoj Gori nikad nije bio samo geopolitičko pitanje. On je identitetski lom. Između građanske države i klerikalnog nacionalizma. Između Cetinja i Beograda. Između Brisela i nekih drugih centara.

Zato ovaj susret nije smiješan.

Crna Gora je formalno najdalje odmakla u pregovorima s EU na Zapadnom Balkanu. Otvorila je poglavlja, zatvarala neka privremeno, hvalila se napretkom. A onda, usred tog procesa, ključni razgovor o “prednostima pristupanja” vodi se sa čovjekom koji bi radije pričao o svetosavlju nego o evropskom pravu.

Možda je to nova metodologija proširenja. Klaster 1: Temeljne vrijednosti. Podklaster: Blagoslov.

I na kraju, pitanje za Filipa Ivanovića: da li je ovo njegov vanjski ili unutrašnji posao? Ako je vanjski, onda priznajte da se dio crnogorske politike vodi izvan državnih institucija. Ako je unutrašnji, onda objasnite zašto o evropskom putu ne razgovarate s univerzitetima-studentima i profesorima, sindikatima, civilnim sektorom, privrednicima.

Jer, znate, EU nije litija. EU je pravni sistem, tržište, standardi, kontrola vlasti, transparentnost, borba protiv korupcije. A o tim temama bi se imalo šta reći – i bez kandila iznad glave.

Možda će neko reći da je ovo sitnica, da su susreti s vjerskim liderima normalni. Jesu, kad su dio šire strategije. Kad su inkluzivni. Kad ne izgledaju kao konsultacije s političkim tutorom.

Ovako, ostaje gorak ukus. I ironija.

Evropske integracije pod ikonama. Pregovarački proces pod kandilom. A Crna Gora između Brisela i Beograda, pokušava da balansira, dok joj se evropski voz lagano udaljava.

Ako je ovo put ka EU, onda je bar jasno jedno: prvo se ide na beogradsko poklonjenje, pa tek onda na briselske pregovore. A sam Brisel? On čeka. Bez kandila. Sa pravilnikom u ruci.

(Mišljenja i stavovi kolumnista nisu nužno stavovi redakcije CdM-a)