Dan koji LGBT osobe dugo očekuju

Piše

Marijana Laković-Drašković, članica Koordinacionog odbora GI „21 maj“

Danas je dan koji LGBT osobe dugo očekuju. Dan kada je trebao početi da se primjenjuje Zakon o životnom partnerstvu lica istog pola. Ujedno danas je i prilika da se podsjetimo na sve što je učinjeno, a i što nije, a treba.

Aktivizam za unapređenje ljudskih prava LGBT osoba u Crnoj Gori je mlad. Prve inicijative i aktivnosti počinju 2006. godine od strane mladih entuzijasta iz nevladine organizacije Juventas. U javnom diskursu glasno počinje da se govori o ljudskim pravima LGBT osoba krajem 2009, a intenzivnije, od početka 2010. godine kada počinje implementacija projekta „Crna Gora na gej mapi“ od strane iste nevladine organizacije uz podršku Delegacije Evropske unije u Crnoj Gori i formira se koalicija 20 nevladinih organizacija, 10 institucija i medija pod nazivom „Zajedno za LGBT prava“.

Uz političku volju da se ovom pitanju posveti puna pažnja i da prioritet u odnosu na reforme koje su dio sveukupne tranzicije društva ka vrijednostima društava razvijenih demokratija, započinje sveobuhvatna reforma zakonodavstva koje prepoznaje i štiti osnovna ljudska prava LGBT osoba, ali i paralelno sa tim podizanje svijesti cijelog društva u prihvatanju LGBT osoba kao i organizovanje prvih prajdova 2013. godine i nastavak uspješne organizacije Povorke ponosa LGBT osoba „Montenegro Prajd“ svake godine nakon 2013. bez incidenata.

U ovom procesu institucije sistema u partnerskom odnosu sa civilnim sektorom, aktivistima i aktivistkinjama učinile da se stvari mijenjaju na bolje brzinom koja je mnogima bila nezamisliva na samom početku tog procesa.

Jula 2020. godine Skupština Crne Gore je glasovima sadašnje opozicije: DPS a, SD a, SDP a i tada nezavisnog poslanika Rudovića usvojila Zakon o životnom partnerstvu lica istog pola čime se Crna Gora pozicionirala na 11. mjesto Rainbow mape (https://rainbow-europe.org/#8650/0/0) koja vrednuje pravni okvir zemalja članica Savjeta Evrope u odnosu na osnovna ljudska prava LGBT osoba. Dakle, podsjetiću da je prije nesto više od deset godina zaštita od diskriminacije bila prepoznata samo u Zakonu o radu i Zakonu o medijima.

Nažalost, kao što je slučaj sa ostalim oblastima, ni po pitanju stvaranja uslova za početak primjene ovog važnog Zakona koji bi ukoliko se adekvatno primijenio obezbijedio LGBT osobama ostvarivanje mnogih prava koje im pripadaju (prava na međusobno izdržavanje, nasledjivanje, posjetu parneru u bolnici i dr), Vlada Crne Gore nije preduzela skoro ništa, a i to što je urađeno je urađeno sa nedopustivim kašnjenjem i nakon ogromnog pritiska nevladinih organizacija, nezavisnih stručnjaka, LGBT osoba i međunarodne zajednice. Priprema uslova za implementaciju Zakona o životnom partnerstvu lica istog pola je trebala početi mnogo ranije i odvijati se u bliskoj saradnji između Vlade Crne Gore, organizacija koje se bave LGBT pravima i lokalnih samouprava.

Međutim, na današnji dan imamo situaciju u kojoj nijesu stvoreni uslovi da LGBT osobe sa današnjim danom počnu zaključivati životna parnerstva, a time i ostvarivati sva ostala prava koja proizilaze iz tog odnosa, jer Vladi nije u fokusu građanin i njegova prava, već politička nadgornjavanja nauštrb stvaranja uslova da svi gradjani i gradjanke nesmetano ostvaruju Ustavom garantovana prava. Zbog kašnjenja Vlade sa usvajanjem Pravilnika koji regulišu zaključivanje partnerstva, lokalne samouprave nisu imale vremena da se pripreme i završe svoj dio posla do danas odnosno do dana početka primjene Zakona u dijelu zaključenja životnih partnerstava. Od aktuelne Vlade nije za očekivati drugačiji pristup s obzirom na činjenicu da je premijer dobio tu poziciju zahvaljujući Srpskoj pravoslavnoj Crkvi, čiji stavovi po pitanju ove manjinske zajednice su prilično jasni i više puta javno izneseni (nazivani su “nastranim osobama”, “gej paraderima”, parade ponosa je po njihovom mišljenju “parada srama” i sl). Nažalost institucije sistema u tom periodu nijesu adekvatno reagovale da bi se spriječila tolika količina govora mržnje koju su visoki predstavnici Srpske pravoslavne crkve javno iznosili.

Usvajanje Predloga Zakona o rodnom identitetu kojim bi trans osobe imale mogućnost ostvarivanja svojih prava u skladu sa savremenim tokovima ljudskih prava i na način koji će im umnogome olakšati živote je takođe na čekanju neke druge Vlade koja će imati sluha za probleme sa kojima se suočavaju njeni građani i građanke.

Nadalje, veliki izazov tokom sljedećih godina biće unapređenje kvaliteta života i u odnosu na psihičko i fizičko zdravlje LGBT osoba, borbu protiv nasilja u porodici i partnerskim odnosima, borbom sa nasiljem uopšte i osiguravanjem uslova da svaka LGBT osoba može da bude slobodna u bilo kom trenutku i na bilo kojem mjestu u Crnoj Gori. To je cilj kojem bi svi trebalo da stremimo, cilj koji zahtijeva puno partnerskog i predanog rada i saradnje Vlade i LGBT organizacija kako bi mogao biti ostvaren i koji će vjerovatno takođe čekati neka bolja vremena i neku novu Vladu okrenutu svojim građanima i građankama.

Očekujem od Skupštine Crne Gore, odnosno velikog dijela parlamentarne opozicije da će, bez obzira na (ne)aktivnosti Vlade, predložiti set zakona kojim bi se izvršilo usklađivanje sa Zakonom o životnom partnerstvu lica istog pola i na taj način omogućilo ostvarivanje ljudskih prava osoba ove manjinske zajednice, jer omogućavanjem ostvarivanja ljudskih prava LGBT osoba ničija prava nijesu niti mogu biti ugrožena. Unaprjeđenje prava jedne manjinske grupe može imati samo pozitivan uticaj na druge zajednice i (sve)opšta ljudska prava.

Nadalje, adekvatna implementacija Zakona predstavlja i našu ljudsku obavezu da zaštitimo ljudska prava svih naših građana, u ovom slučaju LGBT osoba koji žive u istopolnim zajednicama.