O tzv. Podgoričkoj skupštini 1918.

Piše

Novak Adžić

“Neka Crnogorci dobro znadu da sam, dok je duh u meni svugdje i svakad njihov, cijelijem srcem, i da ću se svakoj odluci njihove volje dragovoljno pokloniti, samo jedno ne, ni sad niti ikad: uništenju nezavisnosti Crne Gore. Na to, ni živ ni mrtav, pristati neću”-Kralj Nikola I Petrović Njegoš, Neji na Seni kod Pariza, 6.januara 1919.

Tzv. Podgorička skuština donijela je 13/26. novembra 1918, suprotno Ustavu i zakonima međunarodno priznate države Crne Gore, tada, de facto, odluku o aneksiji, pripajanju Crne Gore Srbiji i to je učinjeno bez pravnog legaliteta i legitimiteta. Bila je to neustavna i nezakonita, suprotna međunarodnom pravu, odluka donijeta od strane neovlašćenih, privatnih lica, a unaprijed napisana od strane srpske vlade Nikole Pašića. Bila je to protivpravna odluka o bespravnom uništenjenju nezavisne Kraljevine Crne Gore, o čemu je posebnu studiju napisao i objavio čuveni srpski pravnik prof. dr Živojin Perić 1940 pod naslovom “Crna Gora u jugoslovenskoj federaciji”, Zagreb, časopis “Ekonomist”, a u kojoj je on dokazao da je država Crna Gora bila tada žrtva vojnog osvajanja i aneksije, usljed premoći i diktata vojske kraljevine Srbije, nakon čega je na tzv. Podgoričkoj skupštini uslijedilo bespravno i nelegitimno uništenje nezavisne crnogorske države.

Srpska Vlada je kontinurirano radila na uništenju državnog integriteta i međunarodnog subjektiviteta Kraljevine Crne Gore. Ona je, u suštini, koncipirala i organizovala tzv. podgoričku skupštinu krajem 1918. godine sa ciljem svrgavanja kralja Nikole s crnogorskog prijestola i nasilne aneksije Crne Gore Srbiji, što se i dogodilo, na žalost.

Odluke tzv. Podgoričke skupštine od 26. novembra 1918. godine, kojima je Crna Gora prestala da postoji, bile su, sa stanovišta imperativnih normi crnogorskog Ustava i nacionalnog zakonodavstva, apsolutno ništavan akt, uz to potpuno suprotan pravilima i običajima međunarodnog prava i morala, akt koji je do kraja pogazio i obezvrijedio načela slobode, pravde, etike i istine. Odluke tzv. Podgoričke skupštine su napisane od strane srpskih vlasti i donijete po njihovom naređenju. Oni koji su ih donijeli i usvojili učinjeli su krivično djelo, za koje je, prema tada važećem Krivičnom zakoniku Crne Gore, bila predviđena najteža kazna – smrtna kazna (član 87 tadašnjeg Krivičnog Zakonika Crne Gore).

Ministar u crnogorskim emigrantskim vladama Nikola (Niko) Hajduković opisuje, u svojim memoarima, reakciju Kralja Nikole u trenutku kada je na njegovu adresu u progonstvu stigao primjerak rezolucije tzv. Podgoričke skupštine. Niko Hajduković piše da je tada Kralj Nikola pozvao članove Vlade i da je ministru dr Peru Šoću dao da pročita tekst rezolucije. Niko Hajduković navodi da je tada kao aktivni ministar bio očevidac, neposredni svjedok, kad im se Kralj Nikola, komentarišući odluke tzv. Podgoričke skupštine, obratio riječima: “Eto, vidite li što radi jedna šačica Crnogoraca! To su izrodi, bijednici, jadnici i potplaćeni izdajnici! Boga mi, jednoga dana skupo će oni da plate to njihovo izdajstvo što čine prema svojoj grudi zemlje”. (Nikola- Niko Hajduković, “Memoari”, Podgorica, 2000 godine, str. 443).

Kralj Nikola je, iz Nejia kod Pariza, u proklamaciji Crnogorcima od 6. januara 1919. godine, iz progonstva, istakao i ovo: “Meni u izgnanstvu preostajao je mučan i ničim nezaslužen zadatak da branim čast i ugled Crne Gore od bijednih sinova zemlje naše, od kojih neki bijahu uživali i moje povjerenje, a koji se staviše u službu zvanične Srbije, da za novac klevetaju i izdaju ne samo mene, nego sve što je najsvetije i najdraže svakom Crnogorcu… Kad je neprijatelj slomljen silnim udarcima naših udruženih saveznika, napuštio našu milu Crnu Goru, okupirala ju je, u ime vlade Srbije, njena vojska. Ona je ušla ne s grančicom mira i bratske ljubavi nego s namjerom da sruši najveće dobro svakog naroda i države – suverenitet njen, i uništi njeno državno biće, koje je tekovina vjekovnih napora i krvavih borbi Crnogoraca. Da bi se pred svijetom, kao Pilat, mogla od ovog bogomrskog i u istoriji nezapamćenog zločina pravdati i preturati ga na narod crnogorski ona je falsifikovala volju narodnu. Skupila je takozvanu Veliku narodnu skupštinu na jedan nasilnički način, čije odluke nemaju nikakve važnosti, jer Velika narodna skupština i ne postoji kao ustanova po našem ustavu, a kamoli da je nadležna da rješava o sudbini Crne Gore! Pa i ovakav zločin izvršen je prepadom, kukavički lišavajući od učešća o rješavanju o sudbini zemlje nekoliko hiljada mučenika i heroja, koji se još ne bijahu vratili iz ropstva”. (“Glas Crnogorca” br. 62, od 15. januara 1919. godine.).

Podsjećanja radi, tzv. Podgorička skupština iz 1918. godine nije bila ni narodna, ni demokratska, već antinarodna i antidemokratska, nelegalna i nelegitimna. Sačinjavala su je fizička lica koja nijesu imala status poslanika i koja po onda važećem Ustavu i zakonodavstvu Crne Gore nijesu imala pravo da odlučuju o državno-pravnom statusu Crne Gore. Tzv. Podgorička skupština je pod bajonetima i bombama usvojila unaprijed od strane srpskog dvora Karađorđevića i Vlade Nikole Pašića napisane odluke koje su Crnoj Gori namijenile smrt, odluke koje su predstavljale rušenje ustavnog poretka, državnog uređenja Kraljevine Crne Gore, koje su označavale nasilnu aneksiju, prisajedinejenje Crne Gore Srbiji u uslovima njene okupacije i terora nad narodom. Treba istaći istorijsku činjenicu da je kralj Nikola, u mnogim svojim pismima, proklamacijama, protestima, apelima, predstavkama i itd., te u mnogim susretima koje je i u progonstvu ostvarivao sa stranim državnicima, vojskovođama i diplomatama, uvijek o tzv. Podgoričkoj skupštini govorio da je ona lažna i falsifikatorska, da je akt nasilne aneksije Crne Gore itd.

Tzv. Podgorička skupština je bila uperena protiv istorijskog, državnog, etničkog, kulturnog i civilizacijskog bića i tradicije Crne Gore. (O nelegalnosti i nelegitimnosti tzv. Podgoričke skupštine iz 1918. godine vidjeti i:”Crna Gora pred Konferencijom mira- memorandum od 5. marta 1919. koji je od strane Vlade Kraljevine rne Gore predan Konferenciji mira u Parizu”, Ženeva, 1919; Dr Živojin M. Perić, “Crna Gora u jugoslovenskoj federaciji”, Zagreb, 1940, reprint izdanje, Podgorica, 1999; Dr Dimitrije-Dimo Vujović, “Ujedinjenje Crne Gore i Srbije”, Titograd, 1962 i dr Mijat Šuković, “Podgorička skupština 1918”, Podgorica, 1999.).

Srpski Dvor, faktički u rukama regenta Aleksandra Karađorđevića, i radikalska Vlada sa svojim vojnim, političkim, diplomatskim i drugim instrumentarijom, uspjeli su da ishoduju da Francuska zabrani povratak kralja Nikole u Crnu Goru. Suštinski, regent Aleksandar je zabranio povratak u domovinu kralju Nikoli. Crnogorski suveren u progonstvu nikako nije htio da se pomiri sa tom činjenicom i uništenjem nezavisnosti Crne Gore. U tom smislu je američkom pukovniku, novinaru i publicisti Stivenu Bonsalu, koji je to objavio 1946. godine u svojojoj knjizi “Mali narodi u Versaju-tuzitelji i molioci”, izrazio svoje ogorčenje, ali i namjere, želje i nade, rekavši mu i ovo: “Moj pokuvniče, uznemirava me činjenica da sudbina moje zemlje i moja lična uzrokuje vašu zabrinutost. Dozvolite mi da kažem da ne bi trebalo. Pozajmite mi ovog vašeg komandanta kao simbola američke simpatije; obezbijedite za mene toliko dugo odbijane pasoše, koji će mi omogućiti da dospijem do granica svoje rodne zemlje, koju Vaš komandant takođe zna i takođe voli, i tada će crnogorsko pitanje nestati kao snijeg na Lovćenu kada jugo duva. Ja sam u izgnanstvu i čovjek pod zlobnom zabranom, ali čim pređem granicu moje rodne Crne Gore vojnici mojega zeta i mojega unuka će pobjeći a meni će biti ispod časti da ih gonim”. (Ove riječi kralja Nikole objavio je Stiven Bonsal u knjizi “Mali narodi u Versaju – tužitelji i molioci” 1946. godine).

Kralj Nikola ovdje misli vrlo konkretno: na srpske okupacione vojnike svojega zeta Kralja Petra Karađorđevića i unuka regenta Aleksandra Karađorđevića. Kralj Nikola je u intervjuu kojeg je dao piscu i novinaru Herbertu Vivijenu jezgrovito opisao teror, koji je u to vrijeme vladao u Crnoj Gori, ovim riječima: “Iz Crne Gore nemam vijesti, jer je srpska okupaciona vojska ustanovila kordon kroz koji ne puštaju ni pisma ni ljude. Dobijam izvještaje, koji mi moji povjerenici donose po cijenu života. Izgleda da tamo vlada pravi teror. Ubijaju se bez suda ljudi, žene i đeca, bombe se bačaju u kuće mojih prijatelja a novac se prosipa kao voda da bi se Crnogorci odrekli zakletve. Sigurno ste čuli o mome smjenjivanju i o aneksiji Crne Gore. Ali to je izglasala lažna Skupština, koju su Srbi nazvali Velikom skupštinom – ime koje ne postoji po našemu Ustavu. Niko tu skupštinu nije birao, već su je izabrale razbojničke čete u ime Srbije”. (Ovaj intervju kralja Nikole integralno je objavio dr Šerbo Rastoder u svojemu djelu “Skrivana strana istorije”, knjiga Prva, Bar, 1998, str. 238- 239.)

To je kralj Nikola izjavio u intervju američkom listu “New York Times” u broju od 29. Januara 1919. godine, a radi se o razgovoru Herberta Vivijena s kraljem Nikolom obavljenom u Parizu, kojeg je Vivijen objavio 27. Januara 1919. U britanskom listu “The Dally Chonicle”. Da ne bude zabune, ovo je kralj Nikola mislio tzv, nezakonitoj i neustavnoj Podgoričkoj skupštini iz 1918.

Pravo Crne Gore na samoopredjeljenje, 1918. godine, surovo je tada povrijeđeno. Prirodno i legitimno pravo na samoodbranu Crna Gora je pokušala da tada ostvari, ali objektivno u tome nije mogla uspjeti, s obzirom na okolnosti koje su onda vladale i činioce koji su opredjeljivali i odlučili njenu sudbinu. Kralj Nikola i legalni i legitimni predstavnici Crne Gore u progonstvu, kao i crnogorski ustanici, gerilci u zemlji, hrabro, dostojno, herojski i viteški borili su se za pravo, čast i slobodu Crne Gore. Međutim, ta borba nije donijela plodonosan rezultat. Kralj Nikola je u pismu kojeg je 26. avgusta 1919. godine uputio iz Neja kod Pariza francuskom premijeru i predsjedavajućem Versajske mirovne konferencije Žoržu Klemansou istinito, pošteno i pravično, ali, nažalost, uzaludno, naveo i ovo: “Pitanje Crne Gore nije pitanje dinastije, kao što pokušavaju podmetnuti njeni protivnici. Ovdje se radi baš naprotiv o velikom principu, čije poštovanje treba da bude veće, jer se radi o čuvanju mučno stečenog prava jedne slabe zemlje i jednog malog naroda”. (To pismo je integralno objavljeno u emigrantskom “Glasu Crnogorca” i u knjigama pod naslovom “Cjelokupna djela Nikole I Petrovića Njegoša”, VI, Cetinje, 1969, str. 399-405, i “Nikola I Petrović Njegoš – Politički spisi”, Cetinje/ Titograd, 1989, str. od 489 do 495.)

Kralj Nikola je nadživio svoju državu Crnu Goru za tri godine. Umro je u progonstvu, kad je već bilo izvršeno okrutno i kriminalno umorstvo nad Crnom Gorom. Teži kraj i veću nesreću nije mogao dočekati. Povodom njegove smrti, sin kralja Nikole, prijestolonasljednik Danilo uputio je narodu i vojsci proklamaciju. U njoj je, uz ostalo, istaknuto i ovo: “Njegovo veličanstvo Kralj nije ispuštio svoj veliki duh u slobodnoj Crnoj Gori, u sredini svojeg ljubljenog naroda, što je bio zaslužio kao veliki muž i vladar, koji se je cijeloga vijeka borio za slobodu, a protivu grube sile i tiranije. On je umro s trnovitim vijencem mučenika; brižan i očajan za Čast, Pravo i Slobodu Crnogorskog naroda. On se je, blagodareći nepravdama i grubom nasilju onih za koje se nesebično, dobrovoljno i herojski žrtvovao; preselio u vječnost u tuđini, daleko od drage nam Crne Gore: ali i pri potonjem izdisaju on je čvrsto prigrlio na svojem srcu grudu zemlje crnogorske sa Careva Laza, koju je on uvijek sa sobom nosio kao simbol muka, herojstva i slave naše i koju će sa sobom u grob ponijeti. On je umro u posljednjem času misleći na Vas s riječima: »Neka Bog blagoslovi i pomogne moje nesrećne Crnogorce”. (“Glas Crnogorca”, br. 91 od 3. marta 1921. godine.).

Povodom smrti crnogorskog Kralja u progonstvu “Glas Crnogorca” je, u istom broju, na naslovnoj strani objavio nekrolog u kojemu navodi i ovo: “Umro je Kralj! Slava ti, nježni oče! Slava ti, ponosu Crne Gore! Slava ti, Veliki i milostivi Kralju! Slava ti, Gospodaru! Slava ti, Mučeniče! A Crna Gora ? Šta će biti s njome!? Umire li i ona! Hoće li i ona biti s njime pokopana! Hoće li se Velikom Kralju dati ono priznanje, koje on nije nikada tražio i koje mu njegovi najvjerniji nijesu nikad priznali ? Hoće li mu se dati priznanje, koje mu je dao Beograd u proklamaciji podgoričke »skupštine« od novembra 1918. po kome je Crna Gora počela i prestala sa Kraljem Nikolom? Hoće li mu se priznati da je on bio Crna Gora? Na nama je da to ne priznamo! Crna Gora živjela je i prije njega i živjeće i poslije njega! A njegove mučeničke kosti, ako bi drukče bilo, prevrnuće se u grobu!”.

Kraljevina Crna Gora je 1918. godine pala pod okupacionu vlast Kraljevine Srbije, koja je, potom, izvršila njenu nasilnu aneksiju. Kad su crnogorska država i njena sloboda ukinute i otete, sve crnogorske svetinje, narodne vrijednosti i tekovine bile na udaru: divljački, vandalskim i mongolskim metodima, se prema njima postupalo: skrnavljene su, vrijeđane, ponižavane i uništavane. Uz ostalo, tada je bilo zabranjeno i nošenje crnogorske kape. Srpski vojnici, žandarmi i crnogorski renegati-janičari skidali su sa glava ljudi crnogorske kape i stavljali ih na glave svinja (raskapljivali su, dakle, ljude i njihovim kapama zakapljivali svinje). Ni stara crnogorska zastava nije pošteđena. Crnogorski barjak sa dvoglavim orlom domaći izrodi u službi srpske okupacione vlasti su skinuli sa Cetinjskog Dvora i brutalno, ogavno ga oskrnavili.

Dakle, kad je Crna Gora 1918. godine prisajedinjna Srbiji, crnogorska zastava nije pošteđena, nego je skinuta sa Dvora na Cetinju, zgažena, bačena u prašinu, u blato i potom ljudskim urinom i izmetom uprljana na mjestu đe je bio monogram kralja Nikole, tj. na mjestu đe su inicijali crnogorskog suverena bili izvezeni. Crnogosraka državna zastva, dvorska i narodna zastava, ratni barjak, alaj i krstaš barjak bile su zabranjenja i proskribovana crnogorska obilježja. Državni grb Kraljevine Crne Gore, kao nacionalni amblem je ukinut. Crngoorska himna “Ubavnoj nam Crnoj Gori” je, takođe, bila ukinuta i zabranjena, a crnogorska službena odlikovanja su nestala iz javne upotrebe nasiljem državnim vlasti. Oficirska crngoorska vojnička uniforma je bila ponižavana, odbacana i skrnavljena itd. A to što se dogodilo sa državnom zastavom Crne Gore 1918. godine je okupacionom srpskom generalu Dragutinu Milutinoviću, komanantu Jadranskih trupa, rekao i crnogorski kapetan sa Čeva, poznati patriota i ustanik Đuro Drašković, saopštivši mu da su to uradili crnogorski izrodi. General Dragutin Milutinović je to naveo u svojoj memoarskoj građi. (Vidjeti o tome: “Zabilješke generala Dragutina Milutinovića”, Arhiv SAN 11441/ 11443, 1-8; i Dr Radoslav Rotković, “Crna Gora i Dušanovo carstvo”, Cetinje, 1997, str. 20-21 i “Velika Zavjera protiv Crne Gore”, Podgorica, 2001, str. 46).

Ukratko rečeno: Crnogorsku zastavu poštovala je Otomanska imperija, sa kojom je Crna Gora vjekovima bila u ratnom konfliktu. Turci nikada nijesu skrnavili crnogorsku zastavu, iako se radilo o barjaku neprijatelja. Crnogorsku zastavu je u vrijeme okupacije 1916-1918 godine, Austro-Ugarska iz rojalističkog pijeteta i obzira ostavila nedirnutu. Kad je 1941. godine Italija okupirala Crnu Goru ispoštovala je crnogorsku zastavu. Iako je bila okupator, nije joj palo na um da vrijeđa, skrnavi ili ponižava crnogorski državni i nacionalni barjak. Kad je italijanska okupacija Crne Gore u drugom svjetskom ratu, zamijenjena njemačkom, takođe crnogorska zastava nije skrnavljena. Elem, jedino je crnogorska zastava stradala 1918. godine.

Predsjednik crnogorske Vlade u progonstvu Jovan Simonov Plamenac je u jednom pismu naveo, opisujući namjere srpskih vojnih i civilnih vlasti, i ovo: “Da se nijesu tadašnje savezničke vlasti velikih sila umiješale, htjele su okupatorske vlasti spaliti mošti Svetog Vasilija Ostroškog i Svetog Petra Cetinjskog, onako kao što je Sinan paša spalio na Vračaru ostatke Svetog Save Nemanjića. Program je bio da se poruši sve što je narodu sveto. Porušili su spomenik pobjedniku Grahovske bitke, velikom vojvodi Mirku Petroviću, samo radi toga što je bio otac kralja Nikole”. (Ove Plamenčeve riječi objavio je Savić Marković Štedimlija u knjizi “Gorštačka krv- Crna Gora 1918-1928”, Beograd, 1928).

Jovan Simonov Plamenac je, nakon povratka iz emigracije, u beogradskom listu “Balkan” od 12. novembra 1925. godine napisao i ovo: “U 1918 i 1919. godini Crna Gora je bila svedena na groblje. Zapaljeno je hiljade kuća i pobijeno na hiljade Crnogoraca… Žene, đeca i nemoćni starci bacani su živi u vatru: Djeca koju su bacali sa prozora padala su na bajonete koji su ih spremni čekali. Nesrećnicima koji su davali znake života, kidane su uši, jezik i nos… Žene su silovane; pa su vezivali su im ispod suknje mačke koje su, podivljale zbog udaraca štapom, kidale tijela ovih nesrećnica. Formirane su bande koje su kao Huni pustošile oblasti jednu za drugom pljačkajući sirotinju crnogorsku, skrnaveći grobove predaka, vukući i prljajući po blatu kosti Sv. Vasilija Ostroškog i Sv. Petra Cetinjskog samo zato što su bili svečevi crnogorski”, navodi Plamenac. (Jovan S. Plamenac, beogradski list “Balkan” od 12. novembra 1925. godine. Ove Plamenčeve riječi bilježi i mađarski naučnik Bajza Jožef u sviom djelu “Crnogorsko pitanje”, Podgorica, 2001, str. 47. O zločinima nad crnogorskim narodom vidjeti i: “Nekoliko stranica iz krvavog albuma Karađorđevića”, Rim, 1921 i “Uloga Francuske u nasilnoj aneksiji Crne Gore”, Rim, 1921. ).

Po izvršenoj srpskoj okupaciji i aneksiji Crne Gore 1918. godine, odlučeno je da nema Crne Gore i Crnogoraca. Na tzv. “Podgoričkoj skupštini” su njeni delegati predlagali da se sruši Cetinjski manastir, da se iz njega izbaci i javno spali ćivot Svetog Petra Cetinjskog; na toj “skupštini” ukinute su crnogorska nezavisnost i sloboda, svgnuta je nasilno dinastija Petrović Njegoš i kralj Nikola s prijestola Crne Gore, oteta, konfiskovana im je imovina, da bi potom slavna crnogorska zastava bila skinuta sa cetinjskog Dvora, zgažena i ljudskim urinom izmetom uprljana na mjestu đe je bio izvezen monogram crnogorskog suverena kralja Nikole. Pod vladavinom Karađorđevića u Crnoj Gori, od 1918. do 1941. godine, nad crnogorskim narodom i građanima Crne Gore organi vlasti počinjeli su brojne zločine. Vršena su masovna hapšenja, politička ubistva i teror nad narodom.

Crnogorski oficiri su osamareni vođeni kroz varoši, spaljivane su majke s đecom, sahranjeni Crnogorci su ekshumirani da bi mrtvi od strane vojske i žandarmerije bili strijeljani, dok je zabrana sahranjivanja na grobljima poginulih crnogorskih ustanika bila masovna pojava. Crnogorski građani su moreni građu, a svještenicima crnogorskim bilo je zabranjeno da vrše vjersku službu i da pričešćuju narod ako ne polože zakletvu kralju Petru Karađorđeviću. Invalidima i ratnim udovicama nijesu priznavane penzije i invalidnine, ili su im oduzimane, ako nijesu položile zakletvu kralju Srbije. Crna Gora je bila pretvorena u krv i pepeo, zgarišta i groblja. Zabranjeno je bilo nošenje crnogorske kape i narodne nošnje, porušeni su brojni istorijski i kulturni spomenici, poput obeliska velikom vojvodi Mirku Petroviću, ocu kralja Nikole, srušena je Njegoševa kapela na Lovćenu, da bi bila podignuta kapela kralja Aleksandra Karađorđevića, koja je trebala da simbolizuje ropstvo Crne Gore, potom vezivana je stoka za Dvorac kralja Nikole na Cetinju i bačane su bombe na taj dvorac, posjećen je stari istorijski Brijest ispred Biljarde na Cetinju, na kojemu je Kralj Nikola dijelio pravdu Crnogorcima u slučaju spora, skinuto je s Cetinjskog manastira staro zvono Ivana Crnojevića i pretopljeno da bi od njega bile mesingane kvake za vile bogataša, razorena je Tablja, Kula iznad Cetinjskog manastira, nelegitimno i nezakonito je ukinuta autokefalna Crnogorska pravoslavna crkva u postupku koji je trajao od 1918. do 1922. godine.

Pošto su izvršile invaziju, okupaciju i nasilnu aneksiju Crne Gore, beogradske vlasti su, 20. aprila 1919. godine, raspuštile tzv. Podgoričku skupštinu i njen Izvršni narodni odbor. Tada su vlasti Kraljevstva SHS, alijas Kraljevine Srbije, postavile Ivana-Lolu-Pavićevića za Povjerenika Kraljevske Vlade za Crnu Goru. On je, u suštini, bio okupacioni civilni Guverner ili Ministar za Crnu Goru, koji je od strane beogradskih vlasti dobio vanredna ovlašćenja. Ivo Pavićević je rođen u Bjelopavlićima. Kad je završio studije, živio je u Srbiji, u kojoj je jedno vrijeme bio zapošljen kao advokat. Bio je radikal i kao takav osuđivan je poslije Ivanjdanskog atentata 1899. godine. Kraće vrijeme obavljao je poslove ministra unutrašnjih djela u srpskoj vladi Ljube Stojanovića 1905. godine. Bio je vatreni pristalica ukidanja Crne Gore kao nezavisne države. U tom smislu je djelovao i u SAD. U Crnu Goru je upućen 1919. godine i preuzeo je vlast od Izvršnog narodnog odbora tzv. podgoričke skupštne. U vrijeme njegove vlasti u Crnoj Gori vršen je brutalni i masovni teror nad crnogorskim narodom.

“Ništa nije tako nedostojno čovjeka kao trpljenje sile, jer ga sila ukida! Ko je vrši nad nama čini nam spornim ništa manje nego ljudskost, a ko je kukavički trpi sam odbacuje svoju ljudskost !” – govorio je Schiller.