Deset do Osam – Ko Dijeli Crnu Goru?

Dobro jutro! Tema podjela i polarizacije crnogorskog društva je sveprisutna u javnosti. Evo jednog polemičkog angažovanog teksta na temu identiteta. Možda pomogne.

Ko dijeli Crnu Goru?

Početkom januara 2019. godine bilo je moguće vidjeti o. Gojka Perovića da gostuje na događaju Udruženja pravnika povodom stogodišnjice Božićnog ustanka, i da prizna kontinuitet crnogorske države od Duklje do danas, i da na osnovu toga prizna da postoje istorijski osnovi za samostalni crnogorski identitet. Ovaj skup mi je nekako promakao tada, ali me je na njega nedavno podsjetio prijatelj. Ovaj stav Perovića je, po mom ličnom mišljenju, bio revolucionaran za pripadnika klira SPC. Iako je on kasnije revidirao stav o jednom narodu, a dvije nacije i slično, tada u tom trenutku, na tom okruglom stolu, otvorio se prostor spoznaje za rješenje tenzija u Crnoj Gori na liniji Srbi-Crnogorci, a to je princip suživota – live and let live – što bi rekli naši stari.

Takav smo pristup usvojili sa svim drugim etnicitetima, što ne bi i sa etničkim Crnogorcima koji se osjećaju kao Srbi. Dok god se držimo posesivno iluzije da ćemo ih “pocrnogorčiti”, i oni da će nas “posrbiti”, nema razgovora i napretka. Ovo je veoma težak momenat, jer treba da shvatimo da se nalazimo na raskršću i da je jedan dio naših rođaka, bratstvenika i plemenika odarbao da sebe identifikuje kao pripadnike druge nacije. Što prije shvatimo da je to ireverzibilan proces, to će nam biti lakše da radimo na tome da smo i pored toga što nismo isto, dijelimo istu kuću. To što nismo dio istog etniciteta i nacije, ne znači da nismo dio iste zajednice.

Ovo mogu biti crtice za novi dogovor oko identitetskih pitanja. Ukoliko prestanu priče o milogorcima, komunističkom nakotu, i ukoliko se prizna da neko može biti Crnogorac bez da osjeća trunku srpskog u svom identitetu, i da za to postoje osnove u istoriji i tradiciji, onda i nama sa ove strane ne bi trebalo da bude teško da svojim sudržavljanima koji sebe doživljavaju kao Srbi negiramo to isto. A da ih ne nazivamo posrbicama i slično. Treba da priznamo da za to da se neko ko je vezan porodično i istorijski isključivo za Crnu Goru, dakle ko je etnički Crnogorac, može imati osnove u svojoj porodičnoj tradiciji za to da se osjeća kao Srbin.

Možemo raspravljati zašto i otkuda takve osnove, i koliko je ovo rezultat nepostojanja nacionalnih institucija u Crnoj Gori u 19. vijeku, koliko je uticaj Srbije i SPC snažio srpski identitet u Crnoj Gori.

Takođe ne treba da treba da ostanemo tihi na maligni uticaj koji dolazi iz Srbije i ima za cilj dezintegraciju crnogorskog identiteta. Ovdje prvenstveno mislim na svođenje crnogorskog identiteta na četiri nahije, a snaženje anticrnogorskog sentimenta među plemenima sa primorja i brdskim i starohercegovačkim plemenima, što ovih dana radi SPC, i besjedama i svojom strukturom u Crnoj Gori.

Ipak, ne treba da se u izgradnji identiteta pretjerano fokusiramo na napade na njega. Mislim da treba da budemo proaktivni i kreativni više nego reaktivni na impulse sa srpske strane. Crnogorci treba da nastave da grade svoje nacionalne institucije za sebe, a ne nekome u inat.

Ovakvim pristupom se prestaje sa potrebom kreiranja famoznog dualnog identiteta koji se promoviše, ne iz loših namjera, ali koji može imati katastrofalne posljedice. Dvojni identitet, koji bi bio državni projekat, isključivao bi sve osim pravoslavne većine. Kome uopšte treba jedan identitet u Crnoj Gori i zašto? Međusobno priznavanje i poštovanje različitosti i suživot su put za uspjeh naše zajednice, bez ponižavanja i vrijeđanja drugih. Neka svako gradi svoje institucije i neka se što manje bavi nacionalnim prozelitizmom.

Toliko za danas. Ugodan ostatak dana želimo.

S poštovanjem,

Ljubomir Filipović, analitičar CdM-a