U okviru druge međunarodne konferencije Crnogorskog udruženja za političke nauke (MoPSA) „Demokratizacija i izgradnja države“ predstavljena je knjiga “Abandoning Democracy for the Nation”, dr Filipa Milačića, u kojoj se analizira veza između nacionalizma i demokratskog nazadovanja u savremenim državama, saopštili su iz PR Centra.
Kako navode, Milačić je ukazao na dvije kontradiktorne realnosti savremene politike.
“Iako građani širom svijeta u istraživanjima i dalje iskazuju snažnu podršku demokratiji, u brojnim državama istovremeno dolazi do erozije demokratskih institucija i principa. Postavlja se pitanje da li birači stranaka poput Fidesz-a u Mađarskoj, SNS-a u Srbiji ili PiS-a u Poljskoj zapravo imaju autoritarne stavove. Međutim, istraživanja pokazuju da velika većina njihovih birača podržava demokratiju i razumije šta demokratija jeste“, rekao je Milačić.
On je objasnio da savremeni autoritarni lideri više otvoreno ne zagovaraju autoritarizam, već svoje poteze predstavljaju kao „spašavanje“ ili „unapređenje“ demokratije. Zbog toga su, kako navodi, napadi na demokratiju danas mnogo ambivalentniji nego ranije.
Prema njegovim riječima, dominantna literatura o demokratskom nazadovanju uglavnom se fokusirala na polarizaciju i populizam, dok je nacionalizam ostao nedovoljno istražen kao poseban faktor.
“U mnogim slučajevima demokratija je potkopavana upravo u ime zaštite nacije, nacionalnog identiteta ili suvereniteta“, rekao je Milačić.
On tvrdi da političke elite često predstavljaju naciju kao ugroženu od različitih „spoljnih“ ili „unutrašnjih“ grupa, čime kod građana stvaraju osjećaj prijetnje.
“Taj osjećaj dovodi do jačanja grupne lojalnosti, netrpeljivosti prema drugim grupama i veće spremnosti građana da prihvate nedemokratske poteze ukoliko su predstavljeni kao zaštita nacionalnih interesa“, rekao je Milačić.
On je naveo da su takvi narativi posebno uspješni u državama sa istorijskim traumama, teritorijalnim sporovima, krizama identiteta ili snažnim osjećajem nacionalne ugroženosti.
Dodaju da je kao primjere naveo Mađarsku i Poljsku, gdje su vlasti tokom prethodnih godina kao prijetnju naciji predstavljale migrante i LGBT zajednicu. Prema podacima koje je predstavio, takva retorika dovela je do značajnog porasta negativnih stavova prema tim grupama među građanima.
Govoreći o mogućem odgovoru opozicije, Milačić smatra da ignorisanje nacionalnih tema ili pokušaj „nadmetanja u nacionalizmu“ sa vlastima uglavnom ne daje rezultate. Kao najuspješniji model izdvojio je stvaranje kontranarativa koji povezuje patriotizam i demokratiju.
Kao primjere naveo je Poljsku i Izrael, gdje su opozicione strukture koristile nacionalne simbole, zastave i patriotski diskurs kako bi demokratiju predstavile kao dio nacionalnog identiteta.
“U Poljskoj je opozicija insistirala da je članstvo u Evropskoj uniji dio poljskog identiteta i da autoritarne politike ugrožavaju evropsku budućnost zemlje. U Izraelu su protesti protiv reforme pravosuđa predstavljeni kao borba za demokratski i jevrejski karakter države“, rekao je Milačić.
Posebno se osvrnuo i na Mađarsku, navodeći da opozicioni političar Peter Mađar koristi sličan pristup povezivanja patriotizma i demokratije.
Prema njegovim riječima, uspješna opoziciona strategija mora biti emocionalno povezana sa pojmom nacije, ali istovremeno nuditi demokratski odgovor na autoritarne tendencije vlasti.
Milačić je zaključio da patriotizam ne bi smio ostati isključivo političko oružje desnice i krajnje desnice, već da može biti važan alat i u borbi za očuvanje demokratskih vrijednosti.
U saopštenju se navodi da je dr. Filip Milačić viši istraživač u kancelariji „Demokratija budućnosti“ Fridrih Ebert Fondacije (FES), gostujuci profesor na Centralnoevropskom Univerzitetu u Beču i istrazivacki saradnik na Demokratskom Institutu Centralnoevropskog Univerziteta u Budimpešti. Studirao je političke nauke i istoriju Istočne Evrope na Univerzitetu Hajdelberg (Njemačka), a doktorirao je na Univerzitetu Humbolt (Njemačka). Primarni fokus njegovih istraživanja uključuje procese demokratizacije, konsolidacije demokratija, potkopavanja demokratija i otpornosti demokratija, sa posebnim fokusom na ulogu nacionalizma.
Dodaju da je radio takodje za Organizaciju za evropsku bezbjednost i saradnju (OEBS/OSCE), kao i na Fakultetu političkih nauka, Univerziteta Crne Gore. Gostujući istraživač bio je na Institutu za humanističke nauke u Beču, Mekmilan Centru Univerziteta Jejl i Centru za napredne studije Univerziteta u Rijeci.
“Objavio je radove u više časopisa, među kojim se izdvajaju Democratization, Ethnopolitics, Nations and Nationalism, Nationalities Papers, Southeast European and Black Sea Studies. Autor je dvije knjige u izdanju renomiranog izdavača Springer: Nationalstaatsbildung, Krieg und Konsolidierung der Demokratie. Kroatien, Serbien, und Montenegro (2017) i Stateness and Democratic Consolidation: Lessons from Former Yugoslavia (2022)”, zaključuje se u saopštenju.
