Kakav novi zaokret protiv Rusije donosi Merc?

Istraživač organizacije Novi treći put Mijat Kostić piše za Newsmax Balkans o zaokretu njemačkog kancelara Fridriha Merca u odnosu prema predsjedniku Rusije Vladimiru Putinu.

Na stranačkom skupu Hrišćansko-socijalne unije (CSU) u Bavarskoj 13. decembra 2025. godine, njemački kancelar Fridrih Merc iznio je jednu od najoštrijih izjava o Rusiji od početka rata u Ukrajini.

Upoređujući predsjednika Rusije Vladimira Putina sa Adolfom Hitlerom, Merc je poručio da “kao što Sudeti nisu bili dovoljni 1938. godine, ni Ukrajina neće biti kraj Putinovih ambicija”. Dodao je da pad Ukrajine ne bi značio kraj rata, već početak šire destabilizacije Evrope i pokušaj revizije granica uspostavljenih posle Hladnog rata.

Izjava je data u trenutku intenzivnih diplomatskih aktivnosti u Berlinu, gdje su se istovremeno sastajali ukrajinski, američki i evropski predstavnici kako bi razmatrali američki predlog “20 tačaka” za okončanje rata. U centru tih razgovora nalazila su se pitanja teritorijalnih ustupaka, bezbjednosnih garancija za Ukrajinu i buduće uloge Evrope u obezbjeđivanju mira. U tom kontekstu, Mercova istorijska analogija nije bila samo retorički istup, već politička poruka o granicama prihvatljivog kompromisa.

Za njemačkog kancelara, poređenje savremenog ruskog lidera sa Adolfom Hitlerom nosi izuzetnu političku i simboličku težinu. Njemačka politička kultura je decenijama svjesno izbjegavala ovakve istorijske analogije, ne samo iz diplomatske obazrivosti, već prije svega zbog sopstvene odgovornosti za Drugi svjetski rat i zločine nacizma. Upravo zato su poređenja sa 1930-im godinama u njemačkom javnom diskursu tradicionalno smatrana krajnjom mjerom i retoričkom “crvenom linijom” koja se prelazi tek kada se procijeni da su temelji evropskog poretka ozbiljno ugroženi. Mercov istup zato predstavlja svjesno i namjerno napuštanje dugogodišnje uzdržanosti, ali i pokušaj da se njemačka javnost psihološki i politički pripremi za dugotrajniji i skuplji bezbjednosni angažman.

U tom smislu, rat u Ukrajini se u Berlinu više ne posmatra kao udaljeni ili regionalni sukob na istočnoj periferiji Evrope, već kao direktna prijetnja evropskoj bezbjednosnoj arhitekturi i samoj njemačkoj državnoj sigurnosti. Merc poručuje da se pitanje Ukrajine ne tiče samo solidarnosti ili međunarodnog prava, već opstanka poretka zasnovanog na nepovredivosti granica, principa od kojeg Njemačka, kao centralna sila Evropske unije, ima egzistencijalnu korist.

Upućivanje na Sudetsku krizu iz 1938. godine dodatno pojačava ovu poruku. Ta istorijska analogija jasno aludira na politiku popuštanja (appeasement) zapadnih sila prema Hitleru, koja je u tadašnjem trenutku bila predstavljana kao pragmatičan kompromis u ime mira, ali je u praksi otvorila put daljoj agresiji i, na kraju, globalnom ratu. Merc time implicitno upozorava da bi svaki dogovor koji legitimiše rusku kontrolu nad okupiranim teritorijama Ukrajine, bilo kroz formalno priznanje, zamrznuti konflikt ili ekonomske aranžmane, nosio rizik da se ponovi ista strateška greška.

U njegovoj interpretaciji, ustupci ne bi donijeli stabilnost, već bi poslali signal da se vojna sila i kršenje međunarodnog prava isplate. Takav ishod, smatra njemački kancelar, ne bi zaustavio Rusiju, već bi podstakao dalju revizionističku politiku, povećao pritisak na istočno krilo NATO-a i dugoročno ugrozio bezbjednost cijele Evrope.

Ovakav stav nadovezuje se na proces započet još 27. februara 2022. godine, kada je tadašnji kancelar Olaf Šolc u Bundestagu proglasio zeitenwende – prekretnicu u njemačkoj bezbjednosnoj politici. Do tada, Berlin je striktno odbijao isporuku smrtonosnog oružja u krizne regione, insistirajući na diplomatiji i ekonomskom povezivanju, naročito sa Rusijom. Simbol te politike bila je ponuda od 5.000 zaštitnih šlemova Ukrajini u januaru 2022, koja je naišla na podsmijeh u Kijevu i među saveznicima.

Ruska invazija je taj okvir srušila. Njemačka je postepeno, ali odlučno prešla put od isporuke lakog pješadijskog naoružanja do slanja tenkova Leopard 2, sistema Patriot i savremenih PVO sistema IRIS-T. U tom procesu, Berlin je postao najveći evropski i drugi ukupni donator vojne pomoći Ukrajini. Razlika je, međutim, u tonu i ambiciji. Dok je Šolc zeitenwende predstavljao kao nužnu i bolnu prilagodbu realnosti, Merc je oblikuje kao dugoročnu strategiju i moralnu obavezu. Njegova poruka glasi da Njemačka ne samo da mora pomagati Ukrajinu, već mora aktivno graditi evropski sistem odvraćanja Rusije.

Za Ukrajinu, ovakav njemački diskurs ima konkretne posljedice. Prvo, on jača poziciju Kijeva u pregovorima. Ako ključna evropska sila otvoreno poručuje da Rusija ne smije biti nagrađena teritorijalnim dobitkom, onda se smanjuje pritisak na Ukrajinu da prihvati rešenja koja bi dugoročno oslabila njenu bezbjednost. Drugo, njemački stav ukazuje na to da vojna pomoć Ukrajini više nije privremena reakcija na krizu, već dio dugoročnog plana. Berlin sve otvorenije podržava model čvrstih bezbjednosnih garancija za Ukrajinu, koje bi, i bez formalnog članstva u NATO-u, djelovale kao sredstvo odvraćanja buduće ruske agresije. U tom okviru, nastavak isporuka PVO sistema, municije i oklopnih vozila postaje politički održiv i u narednim godinama.

Mercova oštra retorika prema Rusiji neraskidivo je povezana sa unutrašnjom transformacijom Njemačke. Najava ulaganja od 100 milijardi eura u modernizaciju Bundesvera i obaveza da se izdvaja najmanje 2 odsto BDP-a za odbranu označili su kraj dugog perioda vojne zapostavljenosti. Međutim, rezultati tog procesa su neravnomjerni. Masovne isporuke opreme Ukrajini, u kombinaciji sa ubrzanim vojnim vežbama i ograničenim industrijskim kapacitetima, dovele su do privremenog pada borbene spremnosti Bundesvera, koja je početkom 2025. pala ispod 50 odsto. Problemi su duboki: spore nabavke, birokratske prepreke, nedostatak municije i decenije oslanjanja na „mirovnu dividendu“. Mercova vlada pokušava da to preokrene kroz ubrzanje procedura, dugoročne ugovore sa namjenskom industrijom i jačanje evropske proizvodnje municije i PVO sistema. U tom smislu, rat u Ukrajini postaje katalizator temeljne promjene njemačke vojne doktrine.

Mercova izjava ima i širi evropski odjek. Za istočnoevropske članice NATO-a, ona potvrđuje da Berlin konačno dijeli njihovu percepciju ruske prijetnje. Za zapadnu Evropu, to je poziv da se napusti iluzija da je stabilnost moguća bez ozbiljne vojne moći. A za Moskvu, to je jasan signal da su odnosi sa Njemačkom, nekada ključnim ekonomskim i političkim partnerom, nepovratno promijenjeni.

Ujedno, ovakva retorika legitimiše jačanje evropske strateške autonomije u oblasti odbrane, posebno u trenutku kada se u Vašingtonu sve češće postavlja pitanje dugoročne američke posvećenosti evropskoj bezbjednosti.

Izjava Fridriha Merca da se Putin “neće zaustaviti” nije samo istorijska analogija, već politička deklaracija. Ona označava konsolidaciju njemačkog stava da je rat u Ukrajini centralno bezbjednosno pitanje Evrope i da kompromisi koji nagrađuju agresiju vode ka novim sukobima. Za Ukrajinu, to znači snažniju i dugoročniju podršku ključnog evropskog aktera. Za Njemačku, to znači definitivno napuštanje poslijeratnih tabua. A za Evropu u cjelini, to znači ulazak u novu fazu bezbjednosne politike u kojoj odvraćanje i vojna spremnost ponovo postaju temelj stabilnosti.