Njemačka je potpuno obustavila zajednički program razvoja borbenog aviona sa Francuskom, što predstavlja težak udarac za evropsku odbrambenu saradnju, javlja BBC. Ovaj vodeći projekat najavljivan je kao ambiciozno vojno partnerstvo bez presedana, ali se umjesto toga pretvorio u najočigledniji primjer neslaganja između dvije ključne evropske države.
Ovakva odluka Berlina direktno podriva napore da se pokaže kako Evropa može djelovati strateški i sa jedinstvenim ciljem. Do raskida saradnje dolazi u trenutku kada slabe veze sa Sjedinjenim Američkim Državama, dok istovremeno traje ruska agresija na Ukrajinu. BBC u svojoj analizi donosi odgovore na pitanja kako je došlo do ovog kraha i zašto je on uopšte važan.
Projekat osmišljen u potpuno drugačijem svijetu
Cijeli projekat bio je „osmišljen u nekom drugačijem svijetu“, objašnjava za BBC Kristof Bergs, analitičar za vazduhoplovne snage pri Kraljevskom institutu za odbrambene i bezbjednosne studije (RUSI).
Novi borbeni avion trebalo je da bude centralni dio šireg projekta Budućeg vazdušnog borbenog sistema (FCAS). Taj plan su još 2017. godine osmislili tadašnja njemačka kancelarka Angela Merkel i tek izabrani francuski predsjednik Emanuel Makron. Bergs navodi da je to u to vrijeme bio način da se „ponovo pokrenu“ francusko-njemački odnosi, ali i da se udruže finansijska sredstva koja su tada, kada su vojni budžeti u pitanju, bila znatno ograničenija.
„Ovo je revolucija“, izjavio je Makron kada je projekat pokrenut, dodajući da se „ne treba plašiti revolucija kada su mirne, dobro promišljene i stvorene da traju“. Francuski predsjednik dugo je zagovarao ideju da Evropa mora jače da se poveže u oblasti odbrane kako bi bila manje zavisna od spoljnih partnera koji se mogu pokazati nepouzdanima.
Iako unutar samog FCAS sistema postoji više važnih segmenata – poput motora, senzora i digitalne obavještajne mreže poznate kao „borbeni oblak“ – razvoj novog aviona uvijek je bio u središtu čitave priče.
Svađe oko kontrole i podjele posla
Njemački zvaničnici sada tvrde da će se „ključni“ dijelovi projekta izvan samog aviona nastaviti, ali iz Berlina nisu precizirali šta to konkretno znači.
Ono što se pouzdano zna jeste da su vremenom izbili veliki sukobi između glavnih industrijskih aktera – francuske kompanije Dassault Aviation i evropskog vazduhoplovnog giganta Airbus, koji je u pregovorima predstavljao Njemačku i Španiju, državu koja se projektu priključila nešto kasnije.
Glavni sporovi vođeni su oko kontrole nad cijelim sistemom i načina podjele posla. Dok se u Francuskoj smatralo da Dassault mora biti glavni izvođač, poznati njemački vojni analitičar Niko Lange tvrdi da je problem bio upravo u toj francuskoj kompaniji. Prema njemačkim izvještajima, Dassault je po svaku cijenu nastojao da zadrži vodeću poziciju.
„S drugim francuskim kompanijama stvari idu dobro. FCAS nije isto što i evropska odbrana… biće još mnogo drugih dobrih projekata“, napisao je Lange na društvenoj mreži X. Iz kompanije Dassault za sada odbijaju da komentarišu cijelu situaciju.
Francuzi htjeli lakši avion za nosač, Nijemci težak lovac za prevlast u vazduhu
Vremenom je postalo potpuno jasno da Njemačka i Francuska zapravo traže i žele potpuno različite stvari. Kako za BBC ističe Kristof Bergs, Francuzi su željeli „mali, laki borbeni avion“ koji može polijetati sa njihovog nosača aviona Charles de Gaulle.
S druge strane, Nijemci su tražili znatno veći avion koji bi im omogućio punu „prevlast u vazduhu“.
Istovremeno, njemačka odbrambena industrija postala je mnogo samopouzdanija zahvaljujući ogromnom rastu domaćeg vojnog budžeta. Zbog toga Berlin više nije bio spreman na kompromise koje nije smatrao izvodljivim.
Nekadašnja njemačka štednja u oblasti odbrane potpuno je preokrenuta nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, ali i nakon što je američki predsjednik Donald Tramp pritisnuo Evropu da sama finansira sopstvenu bezbjednost.
Odlučujući sastanak Merca i Makrona
Do februara ove godine, njemački kancelar Fridrih Merc već je počeo javno da preispituje čitavu ideju zajedničkog aviona.
„Hoće li nam za 20 godina uopšte trebati borbeni avion sa posadom? Da li nam je to potrebno, s obzirom na ogromne troškove razvoja?“, zapitao se Merc u političkom podkastu Machtwechsel.
Razgovor između Merca i Makrona na samitu prošle sedmice očigledno je bio prelomni trenutak koji je zapečatio sudbinu projekta. Berlin je u ponedjeljak prvi izašao u javnost sa vijestima, a njemački zvaničnici otkrili su da je upravo Merc „predložio“ Makronu da odustanu od razvoja aviona.
Obje strane u Berlinu zaključile su da uključene kompanije jednostavno „ne mogu postići dogovor“.
Nakon toga oglasila se i Jelisejska palata, ali u znatno tužnijem tonu. Naveli su da lideri izražavaju „žaljenje“ što industrijski partneri nisu uspjeli da realizuju posao.
„Francuska ostaje uvjerena da je francusko-njemačka saradnja u odbrani i bezbjednosti ključna za obje zemlje, kao i za naše evropske partnere“, poručili su iz Pariza.
S druge strane, Kristof Bergs iz instituta RUSI zaključuje da je trenutak za prekid saradnje nepovoljan, ali da države sada barem imaju priliku da ponovo procijene šta tačno žele, s obzirom na munjevit razvoj tehnologije tokom posljednjih godina.
