Poslije izbora – spas ili propast Mađarske i EU?

Još prije izbora u Mađarskoj, političari drugih zemalja imali su podijeljena mišljenja o Viktoru Orbanu i Peteru Mađaru. To se nastavilo i u reakcijama na ubjedljivu pobjedu lidera opozicije.

Još dok nijesu bili objavljeni pouzdani rezultati parlamentarnih izbora u Mađarskoj, počele su da stižu čestitke, prije svega državnika iz Evropske unije. Među prvima su Peteru Mađaru čestitali francuski predsednik Emanuel Makron i njemački kancelar Fridrih Merc.

„Srdačno čestitam mađarskom izbornom pobedniku Peteru Mađaru na njegovom ubjedljivom uspjehu“, poručio je Merc kasno u nedjelju uveče. „Snažno ćemo sarađivati za snažnu, bezbjednu i, prije svega, ujedinjenu Evropu“, naveo je njemački kancelar.

Slavlje u Briselu

Pobjeda lidera opozicije obilježena je i u Briselu. Predsjednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen poručila je: „Mađarska se odlučila za Evropu“, dodajući da će time „Unija biti snažnija“.

Predsjednik Evropske narodne partije Manfred Veber (CSU) pobjedu mađarske opozicije vidi kao poruku protiv evropskih populista. „Desničarski populisti u Evropi ove noći gube svoju glavnu figuru“, rekao je za njemački magazin “Špigel”.

„Građanska, proevropska politika pobjeđuje na izborima. To je poruka ove istorijske izborne noći“, zaključio je Veber.

Kako je dodao, Mađari su izabrali stranku koja u središte stavlja njihove konkretne probleme i nudi rješenja – u oblasti zdravstva, obrazovanja, bezbjednih radnih mjesta i viših plata. „Ponosan sam na Petera Mađara. Propala je Orbanova kontradiktorna politika prema Evropi“, naveo je Veber, ocjenjujući da je dugogodišnja politika premijera dovela do osiromašenja građana Mađarske.

Predsjednik Evropskog savjeta Antonio Košta saopštio je da se raduje bliskoj saradnji sa Mađarom kako bi Evropa bila snažnija i prosperitetnija. „Mjesto Mađarske je u srcu Evrope“, poručila je predsjednica Evropskog parlamenta Roberta Metsola.

Poslanik Zelenih u Evropskom parlamentu Danijel Frojnd izjavio je da izborni uspjeh Mađara predstavlja kraj Orbanove, kako je naveo, „korumpirane, mafijaške države“. Poslanica FDP‑a u Evropskom parlamentu Mari‑Agnes Štrak‑Cimeraman na mreži X kratko je poručila: „Dobrodošla nazad u Evropu, Mađarska.“

Beograd i Zagreb

Pažnja je bila usmjerena i na reakcije iz drugih zemalja jugoistočne Evrope, naročito imajući u vidu Orbanovu podršku Beogradu i Banjaluci. Predsjednik Srbije Aleksandar Vučić nastojao je da zauzme uravnotežen stav:

„Vjerujem u nastavak dobre saradnje između Mađarske i Srbije i zahvalan sam Viktoru Orbanu što je takve odnose učinio mogućim“, napisao je Vučić na platformi X.

Hrvatski premijer Andrej Plenković bez zadrške je čestitao Peteru Mađaru. Dvojica političara susreli su se ranije na Minhenskoj bezbjednosnoj konferenciji, a Plenković je u telefonskom razgovoru i poruci na društvenim mrežama čestitao na ubjedljivoj pobjedi.

Proročanstva o propasti

Bilo je i drugačijih reakcija. Ruski predsjednik Vladimir Putin nije se oglašavao, ali je agencija TASS prenijela izjavu Kirila Dmitrijeva, specijalnog izaslanika ruskog predsjednika za investicije i ekonomsku saradnju i direktora Ruskog fonda za direktne investicije.

„To će samo ubrzati raspad Evropske unije. Provjerite za četiri mjeseca da li sam bio u pravu“, napisao je Dmitrijev na mreži X, komentarišući ocjenu britanskog ekstremno desničarskog aktiviste Tomija Robinsona da je Mađarska „pala“ poslije izbornih rezultata.

Pažnju je privukla i tišina američkog predsjednika Donalda Trampa, koji se, na povratku u Vašington, oglušio o pitanje novinara o porazu Viktora Orbana. Bijela kuća se, inače, u značajnoj mjeri uključila u izborni proces u Mađarskoj. Prošle nedjelje Budimpeštu je, u znak podrške Orbanu, posjetio američki potpredsjednik Džej Di Vens, a u subotu je Tramp na svojoj platformi Truth Social objavio poruku:

„Izađite i glasajte za Viktora Orbana“, napisanu velikim slovima. „Orban je moj prijatelj“, ponavljao je Tramp, uvjeren da takve poruke imaju snažan uticaj na mađarske birače.

Čestitke i iz tabora američkih Demokrata

Viktor Orban je „centralna figura trampizma, važnija od gotovo bilo kog Amerikanca“ u okviru pokreta MAGA, napisao je istoričar Timoti Snajder na mreži X. Nacionalna bezbjednosna strategija Trampove administracije iz 2025. godine govori o „propasti civilizacije“ u Evropi, uz ocjenu da je Orban jedini koji kontinent „spašava“ od migranata i, kako se navodi, lažnih vrijednosti ljudskih prava.

Ipak, pobjeda Petera Mađara slavila se u Sjedinjenim Američkim Državama među demokratama. Bivši američki predsjednik Barak Obama poručio je:

„Pobjeda opozicije u Mađarskoj – kao i izbori u Poljskoj 2023. godine – predstavlja pobjedu demokratije, ne samo u Evropi već i širom svijeta“, napisao je Obama na mreži X. Kako je naveo, izborni rezultat pokazuje otpornost i odlučnost građana Mađarske i predstavlja „upozorenje svima nama da se moramo i dalje zalagati za pravednost, jednakost i vladavinu prava“.

„Otrovni Trampov blagoslov“

Italijanski list “La Republika” ocjenjuje da je „najveći gubitnik jučerašnjih izbora prkje svega Donald Tramp“, koji je, kako navodi, najviše radio na Orbanovom ponovnom izboru.

Prema planovima Bijele kuće, Orban je trebalo da bude predvodnik evropske ekstremne desnice koja bi u Francuskoj, Njemačkoj i Italiji došla na vlast i time paralizovala proces evropskih integracija. Međutim, izborni rezultat u Mađarskoj, piše list, pokazuje da se Trampov blagoslov često pretvara u politički teret za one koji ga prihvate.

„Evropljani mogu biti desno orijentisani, ali ne prihvataju ponašanje američkog predsjednika koje doživljavaju kao tiraniju,“ navodi “La Republika”.

„Od Gaze, preko Grenlanda do Irana, Trampova politika pokreće spontanu odbrambenu reakciju među građanima Evropske unije. Taj otpor proizlazi iz instinktivnog odbojstva, ali i iz dubokih razlika u osnovnim vrijednostima. Upravo to distanciranje čini dio evropskog identiteta. Orban je to osjetio prvi – ostaje da se vidi da li će biti i posljednji.“