Neke zemlje troše milione pokušavajući da riješe krizu, no zatvori i dalje pate od loše higijene, neadekvatne medicinske njege i nehumanih životnih uslova, pokazuje izvještaj Savjeta Evrope koji ukazuje na stalni problem prenatrpanosti zatvora koji pogađa i Hrvatsku, prenosi Agencija Hina.
Prema podacima zatvorskih službi 46 država članica te organizacije sa sjedištem u Strazburu, dokument potvrđuje trend rasta zatvorske populacije na koji je nedavno upozorilo i istraživanje Eurostat, prenosi Euronews. Između 31. januara 2024. i 31. januara 2025. broj zatvorenika na 100 dostupnih mjesta porastao je sa 94,7 na 95,2, uprkos regionalnim razlikama.
U prethodnoj procjeni šest zemalja prijavilo je ozbiljnu prenatrpanost, a sada ih je devet. Turska i Francuska ubrajaju se u države sa najprenatrpanijim zatvorima, sa 131 zatvorenikom na svakih 100 mjesta.
Slijede ih:
Hrvatska (123)
Italija (121)
Malta (118)
Kipar (117)
Mađarska (115)
Belgija (114)
Irska (112)
Još pet zemalja premašuje kapacitet i suočava se s onim što se opisuje kao umjerena prenatrpanost: Finska (110), Grčka (108), Škotska u okviru Velika Britanija (106), Sjeverna Makedonija (104) i Švedska (103).
Što se tiče portugalskog zatvorskog sistema, on funkcioniše vrlo blizu kapaciteta (99), u boljoj je poziciji od Rumunija (100), ali sa višom stopom popunjenosti od Azerbejdžana (98), Engleska i Vels (96), Srbija (96), Češka (95), Holandija (95), Danska (95) i Švajcarska (95).
Savjet Evrope ističe da stopa popunjenosti od 90 odsto već odgovara pokazatelju visokog rizika i značajnom operativnom pritisku. Najnoviji podaci Glavne uprave za reintegraciju i zatvorske službe (DGRSP) pokazuju da je Portugal završio 2025. sa stopom popunjenosti od 103,4 odsto i vratio se u situaciju prenatrpanosti prvi put u šest godina.
Stope zatvaranja ostaju više u istočnoj Evropi
Uslijedilo je to nakon vanrednih puštanja na slobodu tokom pandemije koronavirusa koja su podstakla privremeni pad zatvorske populacije. Ukupno je 31. januara 2025. u 46 država članica Savjeta Evrope u zatvoru bilo 1.107.921 osoba, što je povećanje od 8,5 odsto u poređenju sa godinom ranije. To odgovara prosječnoj stopi zatvaranja od 110 zatvorenika na 100.000 stanovnika.
Udio žena u zatvorima porastao je sa 4,8 na 5,2 odsto, pri čemu su Mađarska (8,8 odsto), Češka (8,6 odsto), Malta (8 odsto) i Švedska (7,9 odsto) zabilježile najveća povećanja među zemljama sa više od 500.000 stanovnika. Najniži udjeli su u Albanija (1,6 odsto), Armenija (2,6 odsto), Crna Gora (2,8 odsto) i Azerbejdžan (3,1 odsto).
Stope zatvaranja ostaju više u istočnoj Evropi, posebno u Turska (458 zatvorenika na 100.000 stanovnika), Azerbejdžan (271), Moldavija (245) i Gruzija (232), dok su Mađarska (206), Poljska (189), Češka (178) i Slovačka (151) članice Evropska unija sa najvišom stopom.
Portugal, zajedno sa Italijom, bilježi najvišu prosječnu starost zatvorenika
Izvještaj takođe otkriva veću prisutnost stranih državljana u zatvorskim sistemima: oko 17 odsto zatvorenika su strani državljani, kao i porast broja zatvorenika starijih od 65 godina, iako stručnjaci Savjet Evrope napominju da, generalno gledano, udio na tom nivou ostaje „skroman“.
Portugal, zajedno sa Italija, bilježi najvišu prosječnu starost zatvorenika (42), ispred Crna Gora, Estonija i Srbija (41), dok Moldavija (30), Švedska (34), Francuska, Kipar i Danska (35) imaju najmlađu zatvorsku populaciju.
U februaru ove godine u intervjuu za novinsku agenciju Lusa, glavni direktor za reintegraciju i zatvorske službe Orlando Carvaljo rekao je da je tog mjeseca u 49 zatvora u Portugal bilo 13.302 zatvorenika. Između januara 2025. i februara 2026. u zatvorski sistem ušlo je 850 zatvorenika.
Portugal je u posebnoj situaciji
Jedan od faktora koji najdirektnije doprinosi ovoj prenatrpanosti jeste prosječno trajanje zatvorskih kazni u Portugal, čak 31,4 mjeseca u poređenju sa evropskim prosjekom od 9,7 mjeseci. “Kad bi se naša pravila primjenjivala kao u ostatku Evrope, ne bismo imali više od 6500 zatvorenika“, rekao je Vitor Iljarko.
On je glavni sekretar Udruženja za podršku zatvorenicima Portugala (APAR), a komentarisao je situaciju u intervjuu za Euronews, kritikujući način na koji se primjenjuju pravila o smanjenju kazne. „Niko ne odobrava privremeni otpust prije isteka polovine kazne“, napomenuo je.
Iljarko je ukazao da je korišćenje istražnog pritvora umjesto mjera koje ne uključuju oduzimanje slobode još jedna praksa koja stvara pritisak na zatvorski sistem. U izvještaju Nacionalnog preventivnog mehanizma (MNP) Kancelarije ombudsmana, koje se odnosi na 2024. godinu, navodi se više od 50 slučajeva koje je uvažio Evropski sud za ljudska prava.
„Da je to azil za pse, već bi bio zatvoren“
Navedeni su zbog „ponižavajućih uslova pritvora“ u portugalskim zatvorima, što je od 2019. dovelo do toga da portugalska država isplati odštete zatvorenicima u iznosima većim od 1,5 miliona eura. “Nijedna civilizovana evropska zemlja ne bi dozvolila da se lisabonski zatvor koristi čak ni kao sklonište za pse. Da je to azil za pse, parlament bi već naredio njegovo zatvaranje“, naglasio je Iljarko.
Što se tiče starenja zatvorske populacije, Savjet Evrope upozorava da će u budućnosti biti potrebno uzeti u obzir “često složene potrebe“ povezane sa “zdravstvenom njegom, hroničnim bolestima, kognitivnim padom i smanjenom pokretljivošću“.
“Nema nijednog zdravog zatvorenika. Ovdje čak ni ne govorim o dugim kaznama. Jednostavno je neshvatljivo da neko živi šest mjeseci u takvim uslovima uz obroke koji koštaju 80 centi“, upozorio je Iljarko. U većim zatvorima noću dežuraju medicinske sestre, ali u Alkoentreu je, na primjer, 700 muškaraca bilo bez ljekara četiri mjeseca, rekao je Iljarko.
