Kineski sudovi počeli su da donose presude u kojime se štite radnici od otpuštanja zbog upotrebe veštačke inteligencije (VI), odnosno ograničava svojevolja poslodavaca, prenosi N1 Beograd.
Široj javnosti su poznate najmanje dvije presude da je korišćenje VI poslovni izbor, a ne nepredvidiva okolnost koja opravdava otkaz.
Sudija iz Handžoua proglašava nezakonitim raskid ugovora zaposlenog čije je radno mjesto zamenjeno velikim jezičkim modelima. Prelazni narodni sud ovog istočnokineskog grada presudio je da je otpuštanje nezakonito. Prije toga kompanija je pokušala da ga zamijeni sa VI nakon što ga je degradirala i smanjila mu platu za 40 odsto, prenosi “El pais”.
U pitanju je posao “supervizora za osiguranje kvaliteta za VI modele”.
Uloga ovog višeg tehničara uključivala je pregled neslaganja koje su proizveli veliki jezički modeli, slični ChatGPT-u ili Gemini-ju, kako bi se osigurali tačni rezultati. Između ostalih dužnosti, on je uparivao korisničke upite sa VI sistemima i filtrirao ilegalni sadržaj ili sadržaj koji bi mogao da krši privatnost, prema dosijeu slučaja koji je citirala novinska agencija Sinhua.
Vremenom je ove zadatke preuzela VI. U januaru 2025. godine, kompanija je predložila premještanje Džoua na nižu poziciju, što bi značilo smanjenje plate sa 25.000 juana mjesečno na 15.000 juana, odnosno sa oko 3.200 eura na 1.900 eura. Kada je Džou odbio, kompanija je raskinula njegov ugovor, navodeći internu reorganizaciju i smanjenje broja zaposlenih. Džou je podnio arbitražnu tužbu zahtijevajući veću nadoknadu i dobio je spor.
Kompanija je iznijela slučaj pred okružni sud i, nakon što je izgubila, žalila se srednjem sudu. Firma je tvrdila da je napredak vještačke inteligencije transformisao projekat na kojem je Džou radio i da njegove funkcije može obavljati sama tehnologija. Pravno, pokušala je da se pozove na klauzulu u kineskom zakonu o ugovorima o radu koja dozvoljava raskid ugovora kada dođe do “značajne promjene objektivnih okolnosti” koja onemogućava kontinuirano obavljanje poslova.
Sud je odbacio taj argument, napominjući da se koncept obično primjenjuje na događaje kao što su preseljenja, spajanja ili strukturne promjene unutar kompanije, a ne na dobrovoljnu odluku o smanjenju troškova. U razgovoru za državnu televiziju CCTV, sudija Ši Guoćijang iz suda rekao je da kompanije ne mogu raskinuti ugovor na osnovu argumenta da je tehnologija zamijenila ljudski posao.
Shodno presudi da je otkaz bio nezakonit kompanija će morati da mu isplati odštetu od 260.000 juana, što je približno 33.000 eura.
Slučaj Handžou nije izolovan incident.
Kao su ranije izvještavali mediji, prije dvije godine Prelazni sud u Guangdžouu ispitao je sličan slučaj u kojem je poziciju popunila vještačka inteligencija. U pitanju je ručni unos podataka o mapama u tehnološkoj kompaniji.
Početkom 2024. godine, kompanija je zamijenila sav ručni rad alatima vještačke inteligencije, zatvorila Liuovo odjeljenje i okončala njegov posao, ponovo tvrdeći da je to zbog neočekivanih promjena.
Ipak, sud je zaključio je da se tehnološka nadogradnja koju je kompanija navela sama po sebi ne može smatrati “objektivnom okolnošću” koja opravdava jednostrani raskid ugovora.
Navedeno je i da je izbor automatizacije normalna poslovna odluka i da je svaki gubitak radnih mjesta zbog tog izbora rizici koje poslodavac treba da riješi, a ne radnici.
U SAD vladaju potpuno druga pravila. Tamo je jedna od najvećih kompanija Amazona, poslije otpuštanja 14.000 ljudi u 2025. u januaru ozvaničila otpuštanje još 16.000. Kompanija Orackl (Oracle) je otpustila između 20.000 i 30.000 radnika, IT kompanija Blok (Block) koja stoji iza aplikacija Square, Cash App i Afterpay, smanjuje broj zaposlenih za 40 odsto, odnosno oko 4.000.
